AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · BİRİNCİ BÂB · ONUNCU FASIL · İKİNCİ DEVRE

Ferruh Bey

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 3. Cilt, s. 509 • Hazırlayan: Prof. Dr. Mehmet ARSLAN

Özgün Metin

Mühtedîlerden olup 964 senesinde Amasya sancağı beyi görüldü. Amasya kadısı Hüseyin Efendi cumadelâhirede Edirne'de Üç Şerefeli Medresesi müderrisliğine terfî'an ta'yîn olunup yerine Rodos kadısı Kınalızâde Müslim Efendi Amasya kadısı olarak geldi.

Bu sene şehzâdelerden Sultân Bâyezîd Kütahya ve birâderi Sultân Selîm Manîsâ eyâletlerinde icrâ-yı hükûmet ediyorlardı. İki birâder arasında rekâbet vardı. Yekdiğerine yakın oldukları münâsebetle aralak aralık hâdiseler zuhûruna bâ'is oluyorlardı. Bu sebebden 965 sâlinde [316] Sultân Bâyezîd'e Amasya, Sultân Selîm'e Konya vilâyetleri verildi. Birbirinden uzaklaşdırıldı.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Sonradan Müslüman olanlardandır; 964 [1556-57] yılında Amasya sancağı beyi olarak görüldü. Amasya kadısı Hüseyin Efendi Cemâziyelâhir ayında Edirne'de Üç Şerefeli Medresesi müderrisliğine yükseltilerek atandı; yerine Rodos kadısı Kınalızâde Müslim Efendi Amasya kadısı olarak geldi.

Bu yıl şehzadelerden Sultan Bayezid Kütahya'da, kardeşi Sultan Selim Manisa eyaletlerinde hükümet ediyorlardı. İki kardeş arasında rekabet vardı. Birbirlerine yakın oldukları için ara sıra olaylar çıkmasına sebep oluyorlardı. Bu yüzden 965 [1557-58] yılında Sultan Bayezid'e Amasya, Sultan Selim'e Konya vilayetleri verildi. Birbirlerinden uzaklaştırıldılar.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mühtedî: sonradan Müslüman olmuş kişi
  • terfi'an ta'yîn: daha yüksek bir göreve atama
  • icrâ-yı hükûmet: yönetimi yürütme
  • rekâbet: çekişme, rekabet
  • bâ'is olmak: sebep olmak

İki Şehzadenin Ayrılması

Madde kısadır, ama Amasya'nın son şehzade dönemine geçişi bildirir. Şehzade Selim, 1544'te Manisa'ya gönderilmişti; Bayezid ise 1546'da Karaman sancağıyla Konya'ya gitmiş, sonradan Kütahya'ya geçmişti. Hürrem Sultan'ın 15 Nisan 1558'de ölümü, Bayezid'in en güçlü koruyucusunu ortadan kaldırdı. Bunun ardından Kanuni her ikisinin de has gelirlerine 300.000 akçe ekleyerek Selim'i Konya'ya, Bayezid'i Amasya'ya nakletti. Bu nakil, ansiklopedi maddesinde 6 Eylül 1558 tarihli olarak anılır; Hüsameddin'in 965 yılı kaydı yıl olarak bu tarihle uyumludur. Ansiklopedi maddesi, çekişmeyi hem şehzadenin hırslarına hem de ülkedeki idari, toplumsal ve ekonomik şartlara bağlar.

Ferruh Bey

Ferruh Bey'in sonradan Müslüman olmuş biri olduğu bilgisi Hüsameddin'e aittir ve başka kaynakta doğrulanamadı. Amasya'daki görev süresi ve kimliği hakkında da bilgiye rastlanmadı. 1555'te Amasya'ya gelen Safevî elçisi Ferruhzâd Bey ise büyük olasılıkla ayrı bir kişidir, çünkü iki kişinin görevleri ve ait oldukları devletler farklıdır. Adların benzerliği, bu iki kişiyi aynılaştırmak için yeterli değildir. Rodos kadısı Kınalızâde Müslim Efendi ve Edirne'de müderrisliğe atanan Hüseyin Efendi hakkında da başka kaynaklarda bilgi bulunamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 3. Cilt, s. 509. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

3. Cilt içindekiler