Yularkısdı Sinan Paşazâde İskender Bey'in oğludur. Zu'amâ arasında "Yularkısdı oğlu" demekle meşhûr olup Amasyalıdır. Amasya alaybeyliğinden tefeyyüz edib 968 senesi muharreminde Amasya sancağı beyi oldu.
969'da Amasya a'yân-ı ulemâsından Recebzâde el-Hâc Bayrâm Efendi vefât etdi. Mahdûmları Şa'bân, Mahmûd Efendiler'e "Hacı Bayrâmzâde" dendi. Bu sene Muzaffer Paşa afv ve ıtlâk edildi. Mu'ahharan Bağdâd beylerbeyi olmuşdur.
970 gurre-i şa'bânı gecesinde Sultâniyye vâ'iz-i meşhûru Muhyiddîn Efendizâde Alî Çelebi vefât etdi. Yerine "Müfessir Ahmed Efendi" demekle meşhûr olan fâzıl Sultâniyye vâ'izi oldu. Şevvâlinde Amasya beyliğine Mehmed Çelebi ta'yîn edildi.
Günümüz Türkçesiyle
Yularkısdı Sinan Paşazâde İskender Bey'in oğludur. Zeamet sahipleri arasında "Yularkısdı oğlu" adıyla tanınır ve Amasyalıdır. Amasya alaybeyliğinden yükselerek 968 [1560-61] yılı muharreminde Amasya sancak beyi oldu.
969'da [1561-62] Amasya'nın ileri gelen âlimlerinden Recebzâde Hacı Bayram Efendi vefat etti. Oğulları Şa'bân ve Mahmûd Efendiler'e "Hacı Bayrâmzâde" denildi. Bu yıl Muzaffer Paşa bağışlanıp serbest bırakıldı. Sonradan Bağdat beylerbeyi olmuştur.
970 [1562-63] yılı şaban ayının ilk gecesinde Sultâniyye'nin ünlü vaizi Muhyiddîn Efendizâde Alî Çelebi vefat etti. Yerine "Müfessir Ahmed Efendi" adıyla tanınan bilgin kişi Sultâniyye vaizi oldu. Şevval ayında Amasya beyliğine Mehmed Çelebi atandı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- zu'amâ: zeamet sahibi sipahiler; geliri yüksek tutulan, timarlı sipahilerin üst sınıfı
- alaybeyi: sancaktaki sipahi birliklerinin (alay) başındaki komutan
- tefeyyüz: yetişip ilerleme, yükselme
- a'yân-ı ulemâ: bilginlerin ileri gelenleri
- mahdûm: oğul
- afv ve ıtlâk: bağışlanıp serbest bırakılma
- mu'ahharan: sonradan
- gurre: ayın ilk günü ya da ilk gecesi
- vâ'iz: vaaz veren kişi
- fâzıl: bilgili, erdemli kimse
Yularkısdı Ailesi
Ahmed Bey'in babası Sinan Paşazâde İskender Bey'i Hüsameddin, kitabın başka bir yerinde ayrıca ele alır. Oradaki kayda göre İskender Bey Amasya'da, Çukurbahçe'de doğmuştur. Babası Yularkısdı Sinan Paşa, Şehzade Sultan Ahmed'in veziri olup Amasya'da bir hamam yaptırmıştır ve oğluna da "Yularkısdıoğlu" denirdi. İskender Bey 916'da [1510-11] Şehzade Ahmed'in kızı Gevher Hân Sultan ile evlenmiş, 945'te [1538-39] Bâyezîd sancak beyi olarak Amasya'dan ayrılmış, 967'de [1559-60] Şehzade Bayezid olayında II. Selim'e bağlılık gösterdiği için Ankara beyi olmuş ve bir yıl sonra ölmüştür. Hüsameddin onun oğullarını Ahmed ve Mehmed Beyler diye sayar.
Bu cildin 73. maddesindeki bir dipnotta "Yularkısdızâde Ahmed Paşa"nın 976'da Sivas beylerbeyi olduğu yazılır. Bu kişinin burada anılan Ahmed Bey ile aynı olması muhtemeldir, fakat Hüsameddin bunu açıkça söylemez.
Aynı Yıllarda Amasya'nın Âlimleri
Metin, sancak beyi değişikliklerinin yanında medrese ve vaaz çevresinden de adlar verir. Hacı Bayrâmzâde'ler, Muhyiddîn Efendizâde Alî Çelebi ve Muzaffer Paşa için güvenilir bir ek kaynağa rastlanmadı. Müfessir Ahmed Efendi'nin 985'te [1577-78] öldüğü ve yerine öğrencisi Lalazâde Kemâleddîn Mehmed Efendi'nin geçtiği ise aynı cildin sonraki bir maddesinde yazılıdır. Bu kayda göre Ahmed Efendi, buradaki atamadan yaklaşık on beş yıl sonrasına kadar Amasya'da vaizlik yapmıştır. Metindeki "Mehmed Çelebi" bir sonraki maddede "Mehmed Bey" adıyla görülür; aynı kişi olduğu anlaşılıyor.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 3. Cilt, s. 511–511. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları (çevrim içi baskı), "Sinan Paşazâde İskender Bey", "Begtemuroğlu İskender Bey" ve "Yularkısdızâde İskender Bey" maddeleri, sayfa işaretleri [104]–[107], https://amasya.bel.tr/uploads/e-kitap/kitap/6-8/files/basic-html/page297.html