Amasyalı Kaya Paşazâde Kaya Çelebi oğludur. İçil sancağı beyi iken 971 senesinde Amasya beyliğine nakl-i me'mûriyyet ederek geldi. Bunun zamânında Amasya mütesellimi sipâhî çavuşlarından Ali Ağa idi.
972 senesi muharreminde Amasya kadısı şu'arâdan Lâlî Ahmed Efendi vefât etdi. Yerine Muzaffer Efendi ikinci def'a kadı olarak geldi. Yine muharrem evâsıtında Küçük Tâceddîn Efendi fetvâdan isti'fâ edib yerine Mahmûd Paşa İmâmızâde Mehmed Efendi nasb edildi. Fakat gelmediğinden zilhiccesinde Bağdâdîzâde es-Seyyid Şemseddîn Ahmed Efendi Amasya müftüsü ve Sultâniyye müderrisi oldu.
Yine bu sene Amasya mütesellimi Alî Ağa, Amasya havâlîsinde zuhûr eden eşkıyânın tenkîl ve istîsâlinde yararlıklar gösterdiğine binâ'en dört bin iki yüz akçelik ze'âmetine bin beş yüz akçe terakkî verildi.
Kezâlik bu sene Kaya Bey Amasya'da Temennâ Mahallesi'nde binâ eylediği mescid-i şerîf ve mu'allim-hânesini ikmâl eylediğinden iki yüz otuz altın nukûduyla emlâkini vakf edib Hasan Kale dizdârı olan mahdûmu Mehmed Bey'i mütevellî nasb etdi.
972 zilhiccesinde fâzıl-ı meşhûr Yörgüç Paşa müderrisi Cum'a Efendi vefât etdi. 973 senesi evâ'ilinde Amasya sancağı beyi Kaya [323] Kilis sancağına nakl-i me'mûriyyet etdiğinden yerine Mehmed Bey Amasya beyliğine ta'yîn edildi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalı Kaya Paşazâde Kaya Çelebi'nin oğludur. İçil sancağı beyi iken 971 [1563-64] yılında görev değişikliğiyle Amasya beyliğine geldi. Bunun zamanında Amasya mütesellimi sipahi çavuşlarından Ali Ağa idi.
972 [1564-65] yılı muharreminde Amasya kadısı, şairlerden Lâlî Ahmed Efendi vefat etti. Yerine Muzaffer Efendi ikinci defa kadı olarak geldi. Yine muharremin ortalarında Küçük Tâceddîn Efendi fetva makamından istifa edip yerine Mahmûd Paşa İmâmızâde Mehmed Efendi atandı. Fakat gelmediği için zilhiccede Bağdâdîzâde Seyyid Şemseddîn Ahmed Efendi Amasya müftüsü ve Sultâniyye müderrisi oldu.
Yine bu yıl Amasya mütesellimi Alî Ağa, Amasya çevresinde ortaya çıkan eşkıyanın bastırılması ve temizlenmesinde yararlıklar gösterdiği için dört bin iki yüz akçelik zeametine bin beş yüz akçe artış verildi.
Aynı şekilde bu yıl Kaya Bey, Amasya'da Temennâ Mahallesi'nde yaptırdığı mescidi ve çocuk okulunu (mu'allim-hâne) tamamlayınca iki yüz otuz altın nakitle birlikte mülklerini vakfetti ve Hasan Kale dizdarı olan oğlu Mehmed Bey'i mütevelli atadı.
972 zilhiccesinde Yörgüç Paşa Medresesi müderrisi, ünlü bilgin Cum'a Efendi vefat etti. 973 [1565-66] yılının başında Amasya sancak beyi Kaya, Kilis sancağına atandığı için yerine Mehmed Bey Amasya beyliğine getirildi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- nakl-i me'mûriyyet: görev yerinin değiştirilmesi, başka göreve atanma
- mütesellim: sancak beyinin yokluğunda ya da yerine şehri yöneten vekil
- sipâhî çavuşu: sipahilere bağlı alt rütbeli görevli
- şu'arâ: şairler
- fetvâdan isti'fâ: müftülük görevinden istifa
- nasb: atama
- tenkîl ve istîsâl: bastırma ve kökünü kazıma
- ze'âmet: yıllık geliri yüksek tutulan, sipahiye verilen gelir kaynağı
- mu'allim-hâne: çocuklara okuma yazma ve temel dinî bilgi öğretilen okul
- evâsıt: ortalar
- mütevellî: vakfın yöneticisi
Kaya Bey'in Mescidi
Hüsameddin, Kaya Bey'in 972'de Temennâ Mahallesi'nde mescit ve çocuk okulu yaptırdığını, bunlara iki yüz otuz altın ve mülkleriyle bir vakıf kurduğunu bildirir. Amasya'nın bugünkü kültür envanterinde Fethiye Mahallesi'ndeki Temenna Mescidi, kare planlı erken dönem camilerinden biri olarak kayıtlıdır. Yapı anıtsal koruma altındadır, Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün sorumluluğundadır ve kayıtta yapım tarihi on beşinci yüzyıl olarak verilir. Yaptıranı belli değildir; kitabesi ve vakfiyesi yoktur. Bu kayıt, Hüsameddin'in verdiği tarihle (on altıncı yüzyılın ortası) bağdaşmaz. Bu yüzden Kaya Bey'in mescidinin bugünkü Temenna Mescidi olup olmadığı doğrulanamadı; mescit daha eski bir yapının onarımı ya da başka bir bina olabilir.
Kaya Bey, Kaya Paşa ve Aile
Metin, Kaya Bey'in "Kaya Paşazâde Kaya Çelebi"nin oğlu olduğunu söyler. Aynı cildin 984 yılına ait bir maddesinde de "Amasyalı Kaya Paşazâde"den söz edilir; o da cami ve mektep yaptırmış bir beylerbeyidir. İki kişinin aynı olup olmadığı metinde belirtilmiyor. Güvenilir ek kaynak bulunamadığı için bu konuda kesin bir şey söylenemez.
Müftülük ve kadılık atamalarının bu kadar sık anılması da dikkat çeker: aynı yıl içinde Küçük Tâceddîn Efendi'nin istifası, atanıp gelmeyen Mehmed Efendi ve ardından Şemseddîn Ahmed Efendi sayılır. Yörgüç Paşa müderrisi Cum'a Efendi ve mütesellim Ali Ağa için başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça