AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · BİRİNCİ BÂB · ONUNCU FASIL · İKİNCİ DEVRE

Seydî Paşa

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 3. Cilt, s. 504 • Hazırlayan: Prof. Dr. Mehmet ARSLAN

Özgün Metin

Yukarıda ta'rîf edilen Kadızâde'dir. 943 senesi evâsıtında Amasya mutasarrıfı olarak Musul'dan geldi. Osmanlı Türkler'den ilk Musul beylerbeyi olan budur.

944 senesi şevvâlinde Amasya kadılığına Amasyalı Zenbîlî Alî Efendizâde Cemâleddîn Mehmed Çelebi ta'yîn olunup İstanbul'dan geldi. Bu sene [302] Sivas vâlîsi Amasyalı vezîr Mehmed Paşa vefât edib yerine Candârlızâde Îsâ Paşa Sivas beylerbeyi oldu.

Amasya sancağının her tarafı eşkıyâdan tamâmiyle temizlenmiş, huzûr ve emniyyet-i tâmme hâsıl olmuşdu. Binâ'en-aleyh 945 senesi evâ'ilinde Saruhan vâlîsi olan şehzâde Sultân Mustafa Amasya vâlîliğine nasb edilerek Amasya'nın eski şerefi i'âde edildi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Yukarıda tanıtılan Kadızâde'dir. 943 [1536-37] yılı ortalarında Amasya mutasarrıfı olarak Musul'dan geldi. Osmanlı Türklerinden ilk Musul beylerbeyi olan budur.

944 [1537-38] yılı Şevval ayında Amasya kadılığına Amasyalı Zenbîlî Ali Efendizâde Cemâleddin Mehmed Çelebi atanıp İstanbul'dan geldi. Bu yıl Sivas valisi, Amasyalı vezir Mehmed Paşa öldü; yerine Candarlızâde Îsâ Paşa Sivas beylerbeyi oldu.

Amasya sancağının her yanı eşkıyadan tamamen temizlenmiş, huzur ve tam bir güvenlik sağlanmıştı. Bu yüzden 945 [1538-39] yılı başlarında Saruhan valisi olan şehzade Sultan Mustafa Amasya valiliğine atanarak Amasya'nın eski şerefi geri verildi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • evâsıt: ortası
  • evâ'il: başı
  • mutasarrıf: sancağı yöneten görevli
  • nasb: atama
  • i'âde: geri verme
  • emniyyet-i tâmme: tam güvenlik

Şehzadenin Amasya'ya Gelişi Hangi Yıl

Madde, Şehzade Mustafa'nın Amasya'ya atanmasını 945 yılının başına, yani 1538-39'a bağlar. Bu tarih, Şehzade Mustafa üzerine yapılan yeni çalışmalarla tam örtüşmez. Şehzade Mustafa için yazılmış ansiklopedi maddesi ve tez çalışmaları şehzadenin Manisa'dan 21 Safer 948'de (16 Haziran 1541) ayrılıp Amasya'ya gönderildiğini yazar. Kardeşi Mehmed'in Manisa'ya getirilmesi ve Hürrem Sultan'ın payı bu nakille birlikte anılır. Amasya sancak beyleri üzerine yazılmış bir makale ise şehzadenin atamasını 1538'e koyar; makale Hüsameddin'inkiyle uyuşan bu tarihi verir, ama dayandığı kaynak bu çalışmada incelenemedi. Kesin tarih için 21 Safer 948 kaydı daha güvenilir görünür, ama Hüsameddin'in 945 tarihini yazarken başvurduğu kaynağı bilmediğimizi de belirtmek gerekir.

Eyalet Düzeni

Bir sonraki maddede Hüsameddin, şehzade geldikten sonra Amasya'nın Sivas'tan ayrılarak müstakil bir vilayet olduğunu yazar. Burada ise yalnızca "Amasya'nın eski şerefi" ifadesi geçer. Amasya, Osmanlı hükümdar ailesinden şehzadelerin yönetim deneyimi kazanmak için gönderildiği başlıca merkezlerden biriydi. Şehzade Mustafa'nın ölümünden sonra İstanbul'a daha yakın olan şehzade sancaklarının önemi arttı ve Amasya bu niteliğini yitirdi. Maddenin "eski şeref" dediği şey bu şehzade sancaklığıdır.

Adı Geçenler

Kadızâde Seydî Ahmed Paşa, Amasyalı Zenbîlî Ali Efendizâde Cemâleddin Mehmed Çelebi, vezir Mehmed Paşa ve Candarlızâde Îsâ Paşa hakkında başka kaynaklarda doğrulanabilir bilgiye rastlanmadı. Seydî Paşa'nın "Osmanlı Türklerinden ilk Musul beylerbeyi" olduğu iddiası da bu çalışmada bağımsız bir kaynakla sınanamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 3. Cilt, s. 504. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

3. Cilt içindekiler