AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbecik Bey-Emîr Sinânüddîn

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 380 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasya Beylerbeyi Emîr Seyfeddîn Torumtay’ın [383] kölesidir. Müşârün-ileyhin sâye-i ikbâlinde tefeyyuz ederek ümerâdan oldu. Ba’dehû torunu Emîr Nâsıreddîn Mehmed Bey’e intisâb edib zamân-ı emâretinde Amasya candârı ya’nî muhâfızı oldu. 700 sâlinden sonra vefât etdi. Bunun çiftliği de el-yevm İbecük adlı bir köy olarak meşhûrdur.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya Beylerbeyi Emîr Seyfeddîn Torumtay'ın kölesidir. Adı geçenin himayesinde yetişip emirlerden oldu. Sonra onun torunu Emîr Nâsıreddîn Mehmed Bey'e bağlandı ve onun emirliği zamanında Amasya candarı, yani muhafızı oldu. 700 yılından sonra [1300-01] öldü. Bunun çiftliği de bugün İbecük adlı bir köy olarak ünlüdür.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • beylerbeyi: bir bölgenin en yüksek yöneticisi
  • müşârün-ileyh: adı geçen kişi
  • sâye-i ikbâl: talih gölgesi, himaye
  • tefeyyüz: feyiz alma, yararlanma
  • intisâb: bağlanma
  • emâret: emirlik
  • candâr: muhafız, koruma görevlisi
  • el-yevm: bugün

Seyfeddîn Torumtay

İbecik Bey'in efendisi Torumtay, adını Amasya'daki Torumtay Türbesi'ne vermiştir. Türbe, Gök Medrese Camii'nin tam karşısında, 1278'de Seyfeddin Torumtay tarafından yaptırılmıştır. Torumtay'ın kendisi, çocukları ve torunları aynı yapıda yatar. İki katlı, ağırlıklı olarak kesme taştan yapılmış türbenin planı ve süslemeleri diğer Selçuklu türbelerinden oldukça farklıdır. Güney yüzde, mermer bir niş içindeki süslü pencerenin üstünde dört satırlık yapım kitabesi bulunur; güney duvarın iç yüzündeki onarım kitabesi yapının 1891-1892'de onarıldığını gösterir. Alt kattaki lahitlerden Torumtay'a ait olanın üzerinde Kur'an'dan ayetler celî hatla işlenmiştir.

Hüsameddin, Torumtay'ın yanında yetişen İbecik Bey'in, sonra Torumtay'ın torunu Nâsıreddîn Mehmed Bey'e bağlandığını anlatır. Türbede "torunların" yattığı bilgisi bu anlatıyla uyumludur; ancak Nâsıreddîn Mehmed Bey'in orada gömülü olup olmadığı, hatta kim olduğu, okunan kaynaklarda belirtilmemiştir. Metinde sözü edilen 700 [1300-01] tarihi, Torumtay'ın türbesini yaptırdığı 1278'den yaklaşık yirmi iki yıl sonradır; bir kölenin Torumtay'ın yanında, sonra da onun torununun yanında görev yapması bu süre içinde mümkündür. Bu bir çıkarımdır.

İbecük Köyü

Hüsameddin, İbecik Bey'in çiftliğinin bugün "İbecük" adlı bir köy olarak anıldığını söyler. Amasya'ya bağlı, bugün İbecik adını taşıyan bir köy vardır; nüfusu 2021'de 280'dir. İbecük adının bu köyle aynı yer olduğu okunan kaynaklarda açıkça yazmaz; adların benzerliğinden çıkarılabilir, ancak bu yalnız bir olasılıktır. Bir önceki madde olan İbik Baba maddesinde Hüsameddin "İbik Köyü"nden söz eder; iki köy adı arasındaki ilişki açıklanmamıştır.

Amasya Beylerbeyi unvanı ve Amasya "candarı" görevi için okunan kaynaklarda ayrıca bilgi bulunamadı; İbecik Bey'in yaşamı yalnız Hüsameddin'in kaydına dayanır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 380. amasya.bel.tr

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler