AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ayâs Bey-Gülâbî Paşazâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 378 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Amasya vâlisi Şehzâde Sultân Mustafa [377] Hân bin Sultân Süleyman Hân’ın kapığası ve musâhibi olan Gülâbî Paşa’nın ikinci mahdûmudur. Züamâdan, ba’dehû ümerâdan olup Îrân Muhârebâtı’nda bulundu. Müte’addit sancaklara bey olduğu hâlde 993’de Kafkas Harbi’nde vefât etdi. Mahdûmu Mehmed Çelebi’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Amasya valisi Şehzade Sultan Mustafa Han'ın, yani Sultan Süleyman Han'ın oğlunun kapıağası ve musâhibi (sohbet arkadaşı) olan Gülâbî Paşa'nın ikinci oğludur. Önce zeamet sahipleri arasında yer aldı, sonra sancak beylerinden oldu ve İran savaşlarında bulundu. Birçok sancağa bey olduktan sonra 993'te [1585] Kafkas Savaşı'nda öldü. Oğlu Mehmed Çelebi'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • kapığası: kapıağası, saray kapısının başındaki görevli
  • musâhib: sohbet arkadaşı, yakın yoldaş
  • mahdûm: oğul
  • züamâ: zeamet sahipleri, büyük askerî dirlik sahipleri
  • ümerâ: sancak beyleri, emirler
  • muhârebât: savaşlar
  • müte'addit: birçok
  • livâ: sancak

Şehzade Mustafa ve Amasya

Maddede adı geçen "Şehzade Sultan Mustafa", Kanunî Sultan Süleyman'ın büyük oğludur ve 1541'de Amasya'ya vali olarak atanmıştır. Aynı kaynağa göre Manisa'da 1533'ten 1541'e kadar bulunduktan sonra 16 Haziran 1541'de Amasya'ya nakledildi ve 1553'te babasının emriyle öldürülünceye kadar burada kaldı. Amasya'da şiire ve ilme destek veren, halkı koruyan ve adaleti dağıtan bir vali olarak ün kazandığı yazılır. Mustafa 1546'da Amasya'da bir oğlunun doğduğunu görmüştür. Gülâbî Paşa'nın kapıağalığı ve musâhipliği, bu on iki yıllık dönemde, yani 1541-1553 arasında gerçekleşmiş olmalıdır; Hüsameddin tarih vermez, bu aralık metindeki Mustafa'nın Amasya valiliği süresinden çıkarılmıştır.

Okunan kaynakta Gülâbî Paşa'nın adı geçmez; bu da onun Mustafa'nın çevresindeki yüksek vezirler arasında olmadığını düşündürür, ancak bu yalnız bir çıkarımdır. Gülâbî Paşa, oğlu Ayâs Bey ve torunu Mehmed Çelebi hakkında başka bir kaynak bulunamadı.

993'teki Kafkas Savaşı

Ayâs Bey'in öldüğü 993 [1585] yılı, Osmanlı-Safevi Savaşı'nın (1578-1590) içine denk gelir. Serdar Özdemiroğlu Osman Paşa 1585'te Tebriz'in ele geçirilmesinde bulundu ve aynı yılın 29 Ekim'inde Tebriz'de öldü. Hüsameddin'in "Kafkas Harbi" dediği savaşın hangi sefer olduğu belirtilmemiştir; yıl ve ad birlikte düşünüldüğünde bu savaşın içinde yer aldığı çıkarılabilir. Metindeki "İran Muhârebâtı" ifadesi aynı savaşı, ya da daha önceki Osmanlı-Safevi savaşlarını kastedebilir; hangisi olduğu açık değildir.

Ayâs Bey'in hangi sancakların beyi olduğu, hangi muharebede öldüğü ve nereye gömüldüğü okunan kaynaklarda bulunamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 378. amasya.bel.tr

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler