Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 379 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Amasyalı Mehmed oğludur. Meşâhîr-i fuzalâdan Kadızâde Küçük Mehmed. Yağmurköylü el-Hâc İsmâîl Efendilerden tahsîl-i ulûm edib ders-i âm oldu. Yıllarca tedrîs-i ulûm ederek iştihâr edib 1047’de Ayâs Ağa Müderrisi oldu.
Aralıkta diğer medreselere de müderris olup 1057’de sâniyen Ayâs Ağa Müderrisi olduğu hâlde 1059 senesi saferinde vefât etdi. Meşâhîr-i ulemâdan idi. Mahdûmu Mehmed Efendi de ulemâdandır.
Amasyalı Mehmed'in oğludur. Ünlü fazıllardan Kadızâde Küçük Mehmed ile Yağmurköylü el-Hâc İsmâîl Efendiler'den ilim öğrenip halka açık ders verdi. Yıllarca ilim öğreterek ün kazandı ve 1047'de [1637-38] Ayâs Ağa Müderrisi oldu.
Bu arada başka medreselere de müderris oldu; 1057'de [1647-48] ikinci kez Ayâs Ağa Müderrisi iken 1059 saferinde [1649] öldü. Tanınmış âlimlerdendi. Oğlu Mehmed Efendi de âlimlerdendir.
Müderrisi olduğu Ayâs Ağa Medresesi, Amasya'nın Şamlar Mahallesi'nde Ayas Ağa'nın cami ve sıbyan mektebiyle birlikte yaptırdığı külliyenin parçasıdır; Hüsameddin külliyenin 900'de [1494-95] yapıldığını bildirir. Medrese, Medrese-i Ayasiyye, Küçük Kapı Ağası ve Küçük Ağa adlarıyla da anılır. Avluyu batı ve kuzeyden kuşatan dokuz hücre ile dershane olduğu tahmin edilen bir bölümden meydana gelir; hücrelerin önünde mermer sütunlara oturan bir revak uzanır. Kapıağası Ayas Ağa'nın hayatı için 434. maddeye bakılabilir.
Hacı Müderris'in medreseye müderris olduğu 1047 [1637-38] yılı, medresenin kuruluşundan yaklaşık yüz kırk yıl sonradır. 20. yüzyılda öğretim yapan Amasya medreseleri sayılırken "Küçük Ağa (Ayas Ağa)" bunların arasında anılır; yani medrese çok daha sonraki yüzyıllarda da eğitim vermiştir. Telli'nin çalışması son dönem müderrislerini konu edindiğinden, Hacı Müderris'in dönemi bu çalışmanın kapsamı dışındadır.
Hacı Müderris'in hocaları olarak anılan Kadızâde Küçük Mehmed ve Yağmurköylü el-Hâc İsmâîl Efendiler hakkında okunan kaynaklarda bilgi bulunamadı. Amasya'da Yağmurköy adlı bir yerleşimin bulunduğu da kaynaklarda doğrulanamamıştır. Hüsameddin'in "Aralıkta diğer medreselere de müderris oldu" cümlesi, Hacı Müderris'in 1047 ile 1057 arasında hangi medreselerde görev yaptığını açıklamaz. Oğlu Mehmed Efendi hakkında başka bilgi verilmemiştir.
17. yüzyılda Amasya'yı gezen Evliya Çelebi, şehirde on medrese ile iki yüz sıbyan mektebinin işlediğini kaydeder. Hacı Müderris'in görev yaptığı yıllar bu gözlemle aynı yüzyıla denk gelir.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar