Esbak Amasya mütesellimi el-Hâc Mehmed Ağa bin Avkatlı İbrâhim Ağa’nın oğludur. Amasya a’yânından iken Canikli Hacı Ali Paşa’nın şerrinden kaçıp İstanbul’a gitdi. Orada Alâ’iyyeli Yeğen es-Seyyid Mehmed Paşa dâ’iresine girdi.
Müşârün-ileyhin i’timâdını kazanıp miftâh ağası, ba’dehû hazine-dârı olup 1196 senesi ramazânında vezîr-i müşarün ileyhe sadâretinde kapıcılar kethüdâsı oldu. Sonra bir müddet kethüdâsı olup devr-i bilâd etdi. 1203’de vefâtı üzerine İstanbul’a gelip 1208 senesinde vefât etdi.
Günümüz Türkçesiyle
Eski Amasya mütesellimi Hacı Mehmed Ağa'nın, Avkatlı İbrahim Ağa oğlunun oğludur. Amasya ayanından iken Canikli Hacı Ali Paşa'nın şerrinden kaçıp İstanbul'a gitti. Orada Alâiyyeli Yeğen Seyyid Mehmed Paşa'nın maiyetine girdi.
Adı geçen paşanın güvenini kazanıp anahtar ağası, sonra hazinedar oldu. 1196 yılı Ramazan'ında [1782] paşa sadrazam olunca kapıcılar kethüdası oldu. Sonra bir süre paşanın kethüdası olup ülkeyi dolaştı. 1203'te [1788-89] paşanın ölümü üzerine İstanbul'a gelip 1208'de [1793-94] öldü.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- esbak: eski, önceki
- mütesellim: bir sancağı vekâleten yöneten görevli
- a'yân: şehrin ileri gelenleri
- şer: kötülük, zarar
- dâ'ire: bir devlet adamının çevresi, maiyeti
- müşârün-ileyh: adı geçen
- i'timâd: güven
- miftâh ağası: anahtar ağası
- hazine-dâr: hazinedar, para ve değerli eşyanın saklandığı yerin sorumlusu
- sadâret: sadrazamlık
- devr-i bilâd: ülkeyi dolaşma
Yeğen Seyyid Mehmed Paşa
Metindeki "Alâiyyeli Yeğen Seyyid Mehmed Paşa", 1726'da Alaiye'de (Alanya) doğmuş, Osmanlı sadrazamıdır. Babası gibi serdengeçti ağalarındandı; yeniçeri ocağına girdi, ocak içinde zağarcıbaşılığa, kul kethüdalığına ve 1772'de yeniçeri ağalığına yükseldi, aynı yıl vezirlik rütbesi aldı. 1774'te Rus savaşı sonunda ordunun dönüşü sırasında sadaret kaymakamlığı yaptı. Birçok kez görev yeri değişti, bir keresinde de Alaiye'ye sürülüp rütbesi geri alındı. 25 Ağustos 1782 ile 31 Aralık 1782 arasında sadrazam oldu. Bu tarihler Hüsameddin'in verdiği "1196 Ramazan'ı"yla birebir uyar. Ölümü kaynakta 6 Aralık 1787 olarak Köstence'de gösterilir; Hüsameddin ise ölümü 1203 [1788-89] olarak anar. Aradaki fark bir yıl kadardır ve hangisinin doğru olduğu bu maddeden belirlenemez.
Canikli Hacı Ali Paşa'dan Kaçış
Canikli Hacı Ali Paşa'ya Amasya sancağı 1772'de malikâne olarak verilmişti; bir süre sonra paşanın oğulları da bölgede görev aldı. Küçük oğlu Mikdad Ahmed Paşa'nın baskısına dayanamayan Amasya ayanlarının 1778 sonlarında Çapanoğlu Mustafa Bey'e sığındığı da bilinmektedir. İbrahim Ağa'nın İstanbul'a kaçışı bu baskı ortamının bir örneğidir. Kaçış tarihi metinde belirtilmez.
Hazinedarlık ve kapıcılar kethüdalığı, bir taşra ayanının saray çevresinde ne kadar yükselebildiğini gösterir. Avkatlızâde ailesinin Amasya ile bağları ve soyu başka kaynaklarda doğrulanamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 64–64. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar