Amasya sâdâtından olup tahsîl-i ilm ü ma’rifet ederek ulemâdan oldu. Ba’dehû Hızır Paşa Câmii vâ’izi ve es-Seyyid eş-Şeyh Ebûbekir Efendi’nin vefâtıyla 1193’de yerine Hızır Paşa Tekkesi Şeyhi oldu.
Sûrî ve ma’nevî irşâd-ı halk ile meşgûl iken 1208 senesi ramazânının on birinci günü vefât etdi. Kibâr-ı ulemâ ve meşâyihden vâ’iz, müteşerri’, muttaki, nefesi mü’essir olup Hızır Paşa Mahallesinin kutbu sayılırdı. Hızır ile musâhebesi mervidir. Mahdûmları es-Seyyid İsmâil, Abdullah Efendilerdir. [183]
Günümüz Türkçesiyle
Amasya seyyidlerindendir; ilim ve bilgi öğrenerek âlimlerden oldu. Sonra Hızır Paşa Camii vaizi oldu ve Seyyid Şeyh Ebubekir Efendi'nin ölümü üzerine 1193'te [1779-80] onun yerine Hızır Paşa Tekkesi şeyhi oldu.
Hem görünür hem manevî yoldan halkı yönlendirmekle uğraşırken 1208 yılı Ramazan'ının on birinci günü öldü [1794]. Büyük âlim ve şeyhlerdendi; vaiz, şeriata bağlı ve takvalıydı; nefesi etkili idi, Hızır Paşa Mahallesi'nin kutbu sayılırdı. Hızır ile sohbeti rivayet edilir. Oğulları Seyyid İsmail ile Abdullah Efendilerdir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- sâdât: seyyidler, Hz. Muhammed'in soyundan gelenler
- vâ'iz: camide halka öğüt veren
- sûrî ve ma'nevî irşâd: dış görünüşe ilişkin (ilim, ibadet) ve içe, gönle ilişkin yönlendirme
- müteşerri': şeriata uyan
- muttaki: Allah'tan korkan, günahtan sakınan
- nefes: tasavvufta şeyhin sözünün ve manevî etkisinin adı
- mü'essir: etkili
- kutb: bir yerin manevî direği, en büyük velisi
- musâhebe: sohbet
- mervî: rivayet edilen, anlatılan
Hızır Paşa Camii ve Vakıfları
Hızır Paşa Camii, II. Murad'ın lalası Yörgüç Paşa'nın kardeşi Hayrüddin Hızır Paşa tarafından 1466'da yaptırılmıştır. Cami, hamam, medrese ve şadırvandan oluşan bir külliyeydi; bugün yalnızca cami ve hamam ayaktadır. Cami, ters T planlı zaviyeli camiler arasındadır; girişi, bulunduğu yerin eğimi yüzünden doğudan verilmiştir.
Hızır Paşa Amasya'da 1465'te üç vakıf kurmuştur. Vakfiyeye göre Suluova, Doğantepe, Ladik ve Amasya merkezinde tarım arazisi, bağ ve bahçelerle iki han ve bir hamam vakfedilmiştir. 1493'te oğlu Mehmed Paşa on üç köy, iki mezra, yedi değirmen, bir tarla ve bir dükkân daha eklemiştir. Vakıflar Cumhuriyet dönemine kadar varlığını sürdürmüştür. Bu çalışmada vakfın yönetiminde bazı sorunlar yaşandığı da belirtilir: vakfiyede olmayan görevlere atama yapılması ve mütevelli şartlarını taşımayanların görevlendirilmesi gibi.
Tekke ve Mahalle
Hızır Paşa Tekkesi'nin kuruluşuna, şeyhlerinin sırasına ve dayandığı tarikata dair taranan kaynaklarda doğrulanabilir bilgi bulunamadı. İbrahim Efendi ile kendisinden önce şeyh olan Seyyid Şeyh Ebubekir Efendi hakkında da başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Metindeki "Hızır ile sohbeti rivayet edilir" cümlesi bir rivayeti aktarır; Hüsameddin onu doğrulamaz, "mervî" yani anlatılan olarak bırakır. Bu cümleyle, şeyhin ilmi ve nefesi yanında halk arasında ona atfedilen manevî bir yakınlığın da kayda geçtiği görülür.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 64–64. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar