Amasyalıdır. Yeniçeri serdârlarından el-Hâc Osmân Ağa’nın oğludur. Yeniçeri ve Amasya serdârı olup Rus muhârebâtında 1193’de serdengeçtiler ağası olarak yaralıklar gösterdiğinden İstanbul’a geldikde yeniçeri ağalığına [181] ta’yîn edilen Dayızâde Süleyman Ağa’nın himmetiyle ocak çorbacılarına iltihâk etdi.
Ba’dehû ocakda kethüdâyeri, muhzır ağası olarak dâhil-i katâr olup sırasıyla zağarcıbaşı, seksuncubaşı, 1203 senesi rebiülevvelinde kol kethüdâsı olduysa da recep evâ’ilinde vefât etdi. 1177’de vefât eden Amasyalı Ali Beyzâde İsmâil Bey’in ferâşet-i hassasını aldığı Ferâşet Defterinde görüldü.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Yeniçeri serdarlarından Hacı Osman Ağa'nın oğludur. Yeniçeri ve Amasya serdarı oldu. Rus savaşlarında 1193'te [1779-80] serdengeçtiler ağası olarak gösterdiği yararlıklar üzerine İstanbul'a geldiğinde, yeniçeri ağalığına atanan Dayızâde Süleyman Ağa'nın gayretiyle ocağın çorbacıları arasına katıldı.
Sonra ocakta kethüdayeri ve muhzır ağası olarak sıraya girdi; sırasıyla zağarcıbaşı ve seksoncubaşı oldu. 1203 yılı Rebiülevvel'inde [1788 sonu] kol kethüdası olduysa da Recep'in başında [1789 Mart-Nisan] öldü. 1177'de [1763-64] ölen Amasyalı Ali Beyzâde İsmail Bey'in ferâşet-i hassa'sını aldığı, Ferâşet Defteri'nde görülmüştür.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- serdengeçdiler ağası: canını göze alan gönüllü askerlerin başı
- çorbacı: yeniçeri ortasının (bölüğünün) komutanı
- kethüdâyeri: muhzır ağasından bir rütbe aşağı olan ocak subayı
- muhzır ağası: divanda yeniçeri ağasına yazılan fermanların kendisine verildiği üst rütbeli subay
- zağarcıbaşı: padişahın av köpeklerine bakan bölüğün komutanı
- seksoncubaşı: padişahın savaş köpeklerine bakan bölüğün komutanı
- kol kethüdâsı: yeniçeri ağasının yardımcısı, kul kethüdası
- dâhil-i katâr: sıraya girmiş, ocak silsilesine katılmış
- ferâşet-i hassa: anlamı kesin belirlenemedi; bir tereke ya da miras kaydıyla ilgili olduğu anlaşılıyor
Yeniçeri Ocağında Yükselme
Metin Sucuoğlu İbrahim Ağa'nın kariyerini adım adım aktarır: taşrada yeniçeri ve serdar, savaşta serdengeçtiler ağası, sonra İstanbul'da ocağa katılış. Ocağın üst kademesinde yeniçeri ağası ile onun yardımcısı kul kethüdası (kethüda bey ya da kahya bey de denirdi) bulunurdu; zağarcıbaşı, seksoncubaşı ve turnacıbaşı ise padişahın av köpeklerine ve kuşlarına bakan bölüklerin komutanlarıdır. Bu ağaların hepsine birden "katar ağaları" denirdi; içlerinden biri azledilince ya da ölünce alt derecedekiler bir derece yükselerek boşluğu doldururdu. Metindeki "dâhil-i katâr" deyişi bu sıraya girmek anlamındadır. Yeniçeri ağaları ileride beylerbeyi ve kaptan paşa da olabilirlerdi.
Hüsameddin'in verdiği yıllar bu silsilenin hızını gösterir. İbrahim Ağa 1193'te serdengeçtiler ağasıdır; birkaç yıl içinde kethüdayeri, muhzır ağası, zağarcıbaşı ve seksoncubaşı olmuş, 1203'te kol kethüdalığına gelmiş, aynı yılın ilk aylarında ölmüştür. Metne göre ölümü kol kethüdalığına atanmasından yaklaşık dört ay sonradır.
Ölümünün yılı olan 1203, III. Selim'in tahta çıktığı yıldır. Selim 11 Receb 1203'te [7 Nisan 1789] tahta çıkmıştır. İbrahim Ağa'nın "Recep'in başında" ölmesi, padişahın cülusuna çok yakın bir tarihe denk gelir; bu bir tesadüf olarak not edilebilir, aralarında bir bağ kurulamaz.
Dayızâde Süleyman Ağa
İbrahim Ağa'nın ocağa girişini sağlayan Dayızâde Süleyman Ağa hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 64–64. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Kitaplar