Amasyalı Hasan’ın oğludur. Unculukla kazanıp hayli servet ü sâmân edindi. Hicâz’a gidip avdetinde meclis-i hâciyâna a’zâ olarak nüfûz ve i’tibâr kazandı. 1203’de Pabuççular içinde iki ve Serdâr hanı altına üç ve karşı tarafda iki ki cem’an yedi bâb dükkânıyla nukûdunu vakf ve hâsılâtından cenûb boğazının başında helvacı Mehmed Ağa’nın yaptırdığı helvacı pınarının ve yollarının i’mârına mesârif ve kendi mahallesinde bulunan Fethiye Câmi-i şerîfine va’ziye ve veza’ifi vaz’ u ta’yîn etdi.
Dâmâdı Bakırcı es-Seyyid Sa’deddîn Efendi’yi ve ba’dehû evlâdını vakfına mütevvelli nasb edib 1210’da vefât etdi. Sâlih, zî-servet, sâhib-i hayr u hasenât, ramazânlarda mahallesi fukarasına in’âm ü ihsân eder. Cidden fukarâ-perver, gâyet dindâr bir kimse idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalı Hasan'ın oğludur. Unculukla kazanıp epeyce servet ve mal edindi. Hicaz'a gidip dönünce hacılar meclisine üye oldu ve bu yolla nüfuz ve saygınlık kazandı. 1203'te [1788-89] Pabuççular içinde iki, Serdar Hanı'nın altında üç, karşı tarafta iki olmak üzere toplam yedi dükkânıyla parasını vakfetti; gelirinden güney boğazının başında helvacı Mehmed Ağa'nın yaptırdığı helvacı pınarının ve yollarının onarım masraflarını, kendi mahallesindeki Fethiye Camii'ne ise vaaz ve diğer görevlilerin ücretlerini ayırdı.
Damadı Bakırcı Seyyid Sa'deddin Efendi'yi, sonra da onun çocuklarını vakfına mütevelli atadı ve 1210'da [1795-96] öldü. Dindar, varlıklı, hayır ve iyilik sahibi biriydi; ramazanlarda mahallesinin yoksullarına bağış ve ihsanda bulunurdu. Gerçekten yoksulları kollayan, son derece dindar bir kimseydi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- uncu: un satan ya da un işiyle uğraşan esnaf
- servet ü sâmân: mal ve eşya
- Hicâz: Mekke ve Medine'nin bulunduğu bölge
- nüfûz ve i'tibâr: etki ve saygınlık
- cem'an: toplam olarak
- bâb: adet, tane (dükkân için)
- nukûd: nakit para
- hâsılât: gelir
- mesârif: masraflar
- i'mâr: onarım, bayındır hâle getirme
- va'ziye ve veza'if: vaaz ve görevlilerin ücretleri
- mütevellî: vakfı yöneten kişi
- fukarâ-perver: yoksulları koruyan
- hayr u hasenât: hayır ve iyilik
Para Vakfı
Metin vakfın nasıl kurulduğunu özetler: İbrahim Ağa yedi dükkânı ve parasını vakfetmiş, bu gelirden iki işe pay ayırmıştır. Bu işlerden biri helvacı Mehmed Ağa'nın yaptırdığı bir pınarın ve yolların onarımı, öteki Fethiye Camii'ne vaiz ve görevli ücretidir. Yerin adı "güney boğazı"dır; pınarın bugün hangi yerde olduğu kaynaklardan belirlenemedi. Vakfın yönetimi damada ve onun soyuna bırakılmıştır; bu, vakfın aile içinde kalmasını sağlayan yaygın bir uygulamadır. Vakfiye metnine ya da kaydına ulaşılamadığı için dükkânların konumu ve vakfın sonraki akıbeti doğrulanamadı.
Fethiye Camii
Vakfın pay ayırdığı Fethiye Camii bugün de Amasya'dadır; Fethiye Mahallesi'ndeki Küba Sokağı'nda yer alır. Eski bir Bizans kilisesinden camiye çevrilmiştir; kilisenin Bizans İmparatoru Phokas'ın kızı Helena tarafından yaptırıldığı sanılır. Danişmendliler döneminde Amasya valiliği yapan Fetih Gazi'nin kiliseyi camiye çevirttiği ve adını Fethiye koyduğu anlatılır. Yapı zamanla hasar görmüş, 1956'da onarılarak yeniden ibadete açılmıştır. Bir akademik çalışmada yapı, Danişmendliler'in fethinden sonra camiye çevrilen bir Nesturi manastırı olarak anılır ve cami uzun süre Ulu Cami ya da Cuma Camisi işlevini görmüştür; yapının önceki kimliği konusunda kaynaklar ayrışır. İlk hâlinde minaresi bulunmayan camiye 1883'te İncezade Hacı Mehmet bir minare eklemiştir. Cami kilisenin apsis kısmında kurulmuştur; bu yüzden doğu cephesi yarım altıgen biçiminde köşelidir. İbrahim Ağa'nın vakfettiği 1203 yılında cami, hâlâ minaresiz olmalıdır; bunu belirten başka bir kayıt yoktur, yalnızca yukarıdaki yapım tarihlerinden çıkarılmıştır.
Pabuççular'daki ve Serdar Hanı'ndaki dükkânların konumu ile helvacı Mehmed Ağa'ya ve bakırcı Seyyid Sa'deddin Efendi'ye dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 65–65. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar