Köprülüdür. Rumeli’de Tırnova voyvodası Köprülü el-Hâc İsmâil Ağa’nın oğludur. Pederiyle beraber İstanbul’a gidip sonra Tırnova’da ikâmet ve pederinin voyvodalığında te’ayün etdi. Meşâhîr-i a’yândan olup Rumeli eşkiyâsına karşı memleketi güzel müdâfaa etdiğinden dergâh-ı âlî kapıcılarbaşılığı [187] rütbesini aldı.
1211’de Tırnova dâhilinde çiftliği bulunan Felânice karyesine yaptırdığı câmi-i şerîf ve çeşmesi mesâlihine emlâkini vakfedib sonra vefât etdi. Müdebbir, zî-nüfûz ve servet, cesûr olup Tırnova voyvodası olmuşdu. Mahdûmları İskender, Abdulvahhâb Ağalardır.
Günümüz Türkçesiyle
Köprülüdür. Rumeli'de Tırnova voyvodası Köprülü Hacı İsmâil Ağa'nın oğludur. Babasıyla birlikte İstanbul'a gidip sonra Tırnova'da yerleşti ve babasının voyvodalığı sırasında temayüz etti. Ünlü ayanlardan olup Rumeli eşkıyasına karşı memleketi iyi savunduğundan, yüksek saray kapıcıbaşılığı rütbesini aldı.
1211'de Tırnova sınırları içinde çiftliği bulunan Felânice köyüne yaptırdığı câmi ve çeşmenin işleri için mülklerini vakfetti, sonra öldü. Tedbirli, sözü geçen, varlıklı ve cesur biriydi; Tırnova voyvodalığı da yapmıştı. Oğulları İskender ve Abdulvahhâb Ağalardır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- voyvoda: taşrada bir bölgenin yöneticisi
- a'yân: yerel ileri gelenler
- eşkıyâ: haydutlar, çeteler
- dergâh-ı âlî kapıcıbaşılığı: padişah kapısı (saray) kapıcıbaşılığı
- karye: köy; câmi-i şerîf: cami; mesâlih: işler, giderler
- emlâk: mülkler; zî-nüfûz: sözü geçen
Kapıcıbaşılık Rütbesi ve Rumeli Ayanlığı
Maddedeki kişi Rumeli'de, Tırnova çevresinde yaşamış bir ayandır; Hüsameddin onun Amasya ile bağını ayrıca açıklamaz, yalnızca "Köprülü" olduğunu söyler. Metne göre babası Tırnova voyvodasıdır, kendisi de sonradan aynı görevi yapmıştır. Köprülü İsmâil Ağa'nın ailesine, Tırnova'daki çiftliğine, yaptırdığı cami ve çeşmeye dair başka kaynaklarda bilgi bulunamadı.
Kapıcıbaşılık, saray kapıcıları teşkilatında üst bir görevdi; ancak son yüzyıllarda rütbe ya da pâye olarak da verilmeye başlandı, hatta bazı âyanlara bile tevcih edildi. Metindeki "rütbesini aldı" ifadesi bu uygulamayla uyumludur. Kişinin sarayda fiilen görev yapıp yapmadığı metinden anlaşılmaz; bu yüzden unvanın rütbe olarak verilmiş olabileceği bir çıkarım olarak kalır.
Hüsameddin'in bu maddedeki tarihi tek bir yıldır: 1211. Bu yıl, camiye ve çeşmeye yapılan vakıf ile ölümün gerçekleştiği tarih olarak okunabilir, fakat metin ikisini ayırmaz. Hicrî 1211, miladî 1796-97'ye denk gelir.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 65. amasya.bel.tr
Resmî kaynaklar
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, "Kapıcı" maddesi (islamansiklopedisi.org.tr).
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, "Âyan" maddesi (islamansiklopedisi.org.tr).