Amasyalıdır. Amasya’da Yakut Paşa vakfı mütevellîsi Boluvî el-Hâc İbrâhim Efendi evlâdından olup vakf-ı mezbûra mütevellî iken 1181’de vefât eden el-Hâc Mahmûd Efendi’nin mahdûmudur.
Küçük yaşında enderûn-ı hümâyûna girip orada ilm ü ma’rifet, hüsn-i terbiye tahsîl etdi. Tedrîcen terakkî ederek dülbend ağası ve Sultân Abdülhamîd Hân-ı Evvelin zamân-ı saltanatında sır kâtibi oldu.
1203’de müşârün-ileyhin irtihâlini müte’âkib müderrislikle taşra çıkarılıp 1214’de Üsküdâr mollası oldu. 1215’de vefât etdi. Âlim, halûk idi. Bütün [188] kitaplarını Amasya’da Abdüllatîf Efendi Kütübhanesine vakfetdi. El-yevm mezkûr kütübhânede kitapları mevcûddur.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Amasya'da Yakut Paşa vakfının mütevellisi Bolulu Hacı İbrâhim Efendi'nin soyundan olup bu vakfa mütevelli iken 1181'de ölen Hacı Mahmûd Efendi'nin oğludur.
Küçük yaşta Enderun'a girip orada ilim, bilgi ve güzel terbiye öğrendi. Basamak basamak yükselerek dülbend ağası ve Sultan I. Abdülhamîd Han'ın saltanatı zamanında sır kâtibi oldu.
1203'te adı geçen padişahın ölümünün ardından müderrislikle taşraya çıkarıldı; 1214'te Üsküdar mollası oldu. 1215'te öldü. Âlim ve yumuşak huylu biriydi. Bütün kitaplarını Amasya'da Abdüllatîf Efendi Kütüphanesine vakfetti. Bugün söz konusu kütüphanede kitapları vardır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mütevellî: vakfın işlerini yürüten kişi
- enderûn-ı hümâyûn: padişahın sarayındaki iç okul ve hizmet teşkilatı
- dülbend ağası: saray hizmetinde bir görev adı
- sır kâtibi: padişahın gizli yazışmalarına bakan yazman
- müşârün-ileyh: adı geçen (burada Abdülhamîd Han)
- irtihâl: ölüm; müte'âkib: ardından
- müderris: medrese hocası; mollâ: büyük şehirlerde kadı
- halûk: güler yüzlü, yumuşak huylu; el-yevm: bugün
Enderun Eğitimi ve Müderrislik
Enderun, XV. yüzyıl ortalarından itibaren medrese dışındaki en önemli resmî eğitim kurumu niteliğini taşıyan, mülkî ve askerî idarecilerin yetiştirildiği saray okuludur. Hüsameddin'in bu maddedeki kişisi, Amasyalı bir vakıf mütevellisinin oğlu olarak çocuk yaşta bu okula girmiş, I. Abdülhamîd'in sır kâtipliğine kadar yükselmiştir. Padişahın ölümünden sonra, 1203'te [1788-89], müderrislikle taşraya çıkarılmıştır; kitap bu çıkışın nedenini belirtmez.
Metindeki tarihler arasında bir boşluk vardır: 1203'ten 1214'e kadar geçen on bir yıl hakkında bilgi verilmez. Sonra Üsküdar mollalığı (1214 [1799-1800]) ve ölüm (1215 [1800-01]) gelir.
Kitaplarını Amasya'daki Abdüllatîf Efendi Kütüphanesine vakfetmesi, onun şehirle bağını gösterir. Hüsameddin kitapların "bugün" orada bulunduğunu yazar; bu cümle kitabın yazıldığı döneme aittir, günümüzdeki durum ayrıca araştırılmalıdır. Yakut Paşa vakfı, Bolulu ailesi ve bu kişi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 66. amasya.bel.tr
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, "Enderun" maddesi (islamansiklopedisi.org.tr).