Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 59 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Amasyalıdır. Sipâhî a’yânından Beyoğlu demekle meşhûr el-Hâc İdrîs Ağa bin Osmân Ağa bin Çavuşbaşı Mehmed Bey mahdûmudur. Sipâhî, Amasya kethüdâyeri, İrân muharebâtında yararlığı görüldüğünden orduda sipâhîlerağası oldu. Bu esnâlarda vefât etdi. Amasya a’yânından idi.
Diğer Çavuşzâde İbrâhim Ağa bin Mûsâ Bey de 76 silahdâr bölüğünde mukayyed ve yevmi elli akçeye mutasarrıf bir sipâhî olup “Yüzbaşı” demekle meşhûr ve muhârebelerde nâm kazanmış bir pehlivân idi.
Amasyalıdır. Sipahi ayanından, "Beyoğlu" diye ünlü el-Hâc İdris Ağa'nın oğludur; İdris Ağa da Osman Ağa'nın, o da Çavuşbaşı Mehmed Bey'in oğludur. Sipahiydi, Amasya kethüdâyeri (taşradaki kapıkulu süvarilerinin amiri) oldu; İran savaşlarında yararlık gösterdiği için orduda sipahiler ağası oldu. Bu sıralarda öldü. Amasya ayanındandı.
Bir başka İbrahim, Çavuşzâde İbrahim Ağa'dır; Mûsâ Bey'in oğludur. 76. silahdar bölüğünde kayıtlı, günlüğü elli akçe olan bir sipahiydi. "Yüzbaşı" diye ünlüdür ve savaşlarda ad yapmış bir pehlivandı.
Kapıkulu süvarileri 16. yüzyılın ortasına kadar başkentte ya da yakınında otururken, yüzyılın ikinci yarısından itibaren imparatorluğun birçok yerine yerleşmişlerdi. Taşrada yerleşen bu süvarileri disiplin altında tutmak ve savaşa çıkarmak için 1570'lerden itibaren "kethüdâyeri" denilen subaylar atanmaya başlandı. Bir akademik çalışmaya göre kethüdâyeriler zamanla taşra idaresinde etkili kişilere dönüşmüş, bulundukları yerde nüfuz sahibi olmuş ya da atandıktan sonra nüfuz kazanmışlardır.
Aynı çalışma, Amasya'nın kethüdâyerileri konusunda Hüsameddin'in kitabına başvurur ve onun Amasya kethüdâyeriliği yapmış pek çok kişi hakkında bilgi verdiğini belirtir. Çalışmaya göre Hüsameddin, bu kişilerin sonraki yıllarda çeşitli yerlerin mütesellimliğine ve voyvodalığına tayin edildiğini, bazılarının paşalara intisap ederek daha itibarlı görevler aldığını göstermektedir. Bu maddedeki İbrahim Ağa'nın yolu da bu çizgiye uyar: Amasya'da kethüdâyeri, ardından orduda sipahiler ağası.
Hüsameddin, İdris Ağa'nın ölüm yılını yazmaz; yalnızca İran savaşları sırasında öldüğünü söyler. Kitapta başka maddelerde bu savaşlardan "İran muharebeleri" diye söz edilir, hangi seferin kastedildiği belirtilmez. İbrahim Ağa'nın dönemi bu nedenle kesin olarak belirlenemedi. Çavuşzâde İbrahim Ağa ve "Yüzbaşı" lakabı hakkında da başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.