Amasyalıdır. Amasya müftülerinden İnallı el-Hâc Mehmed Efendi’nin mahdûmudur. Pederinden ve Çorumlu es-Seyyid el-Hâc Mehmed, Iydîzâde Âkif Mustafa Efendilerden ahz-ı ulûm ederek mücâz u ders-i âm oldu.
İbtidâ Havza’da Fîrûz Ağa müderrisi olup sonra azl [170] edildi. 1147 senesi evâilinde Müderris Ali Efendi’nin vefâtıyla yerine Doğrâkiye müderrisi oldu. Daha sonra Hacı Osmân Bey’in binâ etdiği dâru’l-hadîsine ilâveten müderris nasb edilip 1183 senesi rebiülâhirinin yirmi dokuzuncu günü vefât etdi. Fâzıl, edîb, vakûr bir zât idi. Mahdûmu es-Seyyid Mehmed Efendi’dir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Amasya müftülerinden İnallı el-Hâc Mehmed Efendi'nin oğludur. Babasından ve Çorumlu es-Seyyid el-Hâc Mehmed ile Iydîzâde Âkif Mustafa Efendi'den ilim alarak icazet aldı ve genel ders verme yetkisini kazandı.
Önce Havza'da Fîrûz Ağa Medresesi müderrisi oldu, sonra görevden alındı. 1147 [1734-35] yılının başlarında Müderris Ali Efendi'nin ölümü üzerine onun yerine Doğrâkiye Medresesi müderrisi oldu. Daha sonra Hacı Osman Bey'in yaptırdığı dârülhadise ek olarak müderris atandı ve 1183 [1769-70] yılı rebiülâhirinin yirmi dokuzuncu günü vefat etti. Bilgili, edebiyatla uğraşan, ağırbaşlı bir kişiydi. Oğlu es-Seyyid Mehmed Efendi'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ahz-ı ulûm: ilim alma
- mücâz: icazet almış, öğretme izni verilmiş
- azl: görevden alma
- evâil: başları
- nasb: atama
- fâzıl: bilgili, erdemli
- edîb: edebiyatla ilgilenen, kültürlü
- vakûr: ağırbaşlı
Hocası Iydîzâde Âkif Mustafa Efendi
Maddede hoca olarak anılan Iydîzâde Âkif Mustafa Efendi, Amasya doğumlu bir divan şairidir. Babası Bayram Efendi de "Iydî" mahlasıyla şiir yazmış ve II. Bayezid Medresesi'nde müderrislik yapmıştı. Âkif Mustafa Efendi bir süre Amasya müftülüğünde bulundu, hayatının sonlarına doğru müftülükten çekilip aynı medresede ders verdi ve 1173'te [1759-60] Amasya'da öldü. Düzenlenmiş bir divanı ve Harîrî'nin Makâmât'ını örnek alarak yazdığı otuz iki makamlık Bedî'a adlı bir eseri vardır. Hüsameddin'in bu cilt boyunca pek çok müderrisi onun öğrencisi olarak anması, Amasya'nın ilim hayatında hocanın ağırlığını gösterir.
Medreselerin Sırası
İbrahim Efendi'nin Havza'dan Amasya'ya dönüşü, ilmiye teşkilatındaki sıralı atamaların bir örneğidir. Medrese öğrenimini bitiren kişi sırası gelince en aşağı medreseden başlar, derece derece yükselirdi. Hüsameddin'in verdiği ölüm tarihi (rebiülâhirinin yirmi dokuzu) günü belli bir kayıttır. Hacı Osman Bey'in yaptırdığı dârülhadis, Doğrâkiye ve Fîrûz Ağa medreseleri hakkında okuduğum kaynaklarda ayrı bilgi bulunamadı. Başka kaynaklarda bu müderrise dair bilgiye de rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 60–60. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar