Amasyalıdır. Amasya müftüsü Hocazâde es-Seyyid el-Hâc Mehmed Efendi’nin mahdûmu olup İstanbul’da Amasyalı Yûsuf Efendizâde el-Hâc Abdullah Hilmî Efendi’den ahz-ı ulûm ve ikmâl-i tahsîl [166] etdi. Ba’de’l-icâze ders-i âm ve Ru’us imtihânını parlak bir sûretde kazanıp müderris ve üstâdına dâmâd oldu.
Fâtih Câmi-i şerîfinde tedrîs-i ulûma nasb-ı nefs edib hayli talebeye icâzet verdi. Tedrîs-i ulûm esnâsında devr-i medâris-i mu’tâde ederek dâru’l-hadîs-i Süleymaniye müderrisi iken 1178’de vefât etdi. Kibâr-ı ulemâ ve sulehâdan bir zât idi. Mahdûmu nakîbü’l-eşrâf es-Seyyid Abdurrahîm Fâ’iz Efendi’dir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Amasya müftüsü Hocazâde es-Seyyid el-Hâc Mehmed Efendi'nin oğludur. İstanbul'da, Amasyalı Yusuf Efendizâde el-Hâc Abdullah Hilmî Efendi'den ilim öğrenip öğrenimini tamamladı. İcazet aldıktan sonra ders okutmaya başladı (ders-i âm) ve Ru'ûs imtihanını parlak biçimde kazanıp müderris oldu; hocasına damat oldu.
Fâtih Camii'nde ilim öğretmeye kendini verdi ve epeyce öğrenciye icazet verdi. Ders verirken medreseler arasında âdet olan dolaşımı yaparak Süleymaniye Dârülhadisi müderrisi iken 1178'de [1764-65] vefat etti. Büyük âlimlerden ve iyi insanlardan biriydi. Oğlu nakîbüleşraf (seyyidlerin ve şeriflerin başkanı) es-Seyyid Abdurrahîm Fâ'iz Efendi'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ahz-ı ulûm: ilim öğrenme
- ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
- icâze: öğrenimi tamamlayana verilen izin belgesi
- ders-i âm: halka açık ders verme yetkisi, yani ders okutabilen kişi
- Ru'ûs imtihanı: müderrislik payesi veren sınav
- müderris: medrese hocası
- devr-i medâris-i mu'tâde: medreseler arasında gelenekle yapılan görev dolaşımı
- dâru'l-hadîs: hadis öğretilen üst düzey medrese
- nakîbü'l-eşrâf: Hz. Peygamber soyundan gelenlerin başkanı
- kibâr-ı ulemâ ve sulehâ: büyük âlimler ve iyi insanlar
Medrese Basamakları ve Süleymaniye Dârülhadisi
Maddedeki İbrahim Efendi'nin kariyeri, Osmanlı medrese hiyerarşisinin en üst basamaklarına tırmanan bir Amasyalının yoludur. Ansiklopedi maddesinde belirtildiği gibi Osmanlı sisteminde öğrencinin hangi medresede okuduğundan çok hangi hocalardan ders aldığı önem taşırdı ve icazetnamelerde hoca silsilesi vurgulanırdı. Hüsameddin de maddeyi tam bu mantıkla yazar: önce babası (Amasya müftüsü), sonra İstanbul'daki hocası, sonra hocaya damat olmak.
Süleymaniye medreseleri, medrese eğitimini on iki kademeye ayıran sistemin üst basamaklarını oluşturur. Bu sıralamanın en tepesinde Dârülhadis yer alır; Süleymaniye Külliyesi içinde bulunan bu kurum, kaynaklarda medrese sisteminin en gelişmiş ve en yüksek dereceli bölümü olarak tanıtılır. İbrahim Efendi 1178'de bu makamda iken ölmüştür.
Oğlu Abdurrahîm Fâ'iz Efendi'nin nakîbüleşraflığı, ailenin sadece ilim değil, seyyid soyuna verilen itibarla da öne çıktığını gösterir. İbrahim Efendi'nin lakabı "es-Seyyid"dir; yani seyyidlik kendi adının bir parçasıdır. Hocazâde olan babası Amasya müftüsüydü.
Hüsameddin'in andığı hocası Amasyalı Yusuf Efendizâde Abdullah Hilmî Efendi ile Abdurrahîm Fâ'iz Efendi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 59–59. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar