AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Ağa-Dânişzâde el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 58 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalıdır. Amasya eşrâfından Hâfız el-Hâc Mustafa Efendi ibn-i Dâniş Mehmed Efendi bin Kutbeddîn Mustafa Efendi mahdûmudur. 915’de şu’arâdan Şermî Osmân Çelebi bin Mehmed Çelebi ahfâdından olduğu münâsebetle mevâliden Dâniş Mehmed Efendi’ye Şermîzâde denirdi. Sâhib-i terceme Amasya a’yânından olup 1170 sâline doğru vefât etdi. Diğer a’yândan Sâncı oğlu el-Hâc İbrâhim Ağa bin el-Hâc Hasan Ağa da 1171 sâlinden sonra vefât etdi. Dânişzâde el-Hâc İbrâhim Ağa’nın oğlu el-Hâc Molla Celîl Ağa pek ma’rûf idi. Bunun evlâdına “Molla Halîloğulları” dendi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Amasya eşrafından Hâfız el-Hâc Mustafa Efendi'nin, onun da Dâniş Mehmed Efendi'nin, onun da Kutbeddîn Mustafa Efendi'nin oğludur. 915'te [1509-10] şairlerden Şermî Osman Çelebi bin Mehmed Çelebi'nin torunlarından olduğu için, ilmiye sınıfından Dâniş Mehmed Efendi'ye "Şermîzâde" denirdi. Bu biyografi sahibi Amasya ayanındandır ve 1170 yılına [1756-57] doğru vefat etti. Ayandan Sâncıoğlu el-Hâc İbrahim Ağa da el-Hâc Hasan Ağa'nın oğludur; 1171'den [1757-58] sonra öldü. Dânişzâde el-Hâc İbrahim Ağa'nın oğlu el-Hâc Molla Celîl Ağa çok tanınmıştı. Onun çocuklarına "Molla Halîloğulları" denildi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • eşrâf: ileri gelen, soylu aileler
  • mevâlî: Osmanlı'da müderris ve kadı gibi ilmiye sınıfı mensupları
  • şu'arâ: şairler
  • ahfâd: torunlar, soyundan gelenler
  • sâhib-i terceme: biyografisi anlatılan kişi
  • -zâde: oğlu, soyundan; aile lakabı yapan ek

Şermîzâdeler ve Dânişzâdeler

Madde, tek bir kişinin hayatından çok bir ailenin kolları üzerinedir. Aile ağacı şöyle okunur: Kutbeddîn Mustafa, Dâniş Mehmed, Hâfız Mustafa, İbrahim Ağa ve onun oğlu Molla Celîl. Dâniş Mehmed Efendi'ye verilen "Şermîzâde" lakabı, ailenin bir şairle bağlantısından doğmuştur.

Bu şair, Şermî Osman Çelebi'dir. Kitabın şairler bölümüne göre Amasyalıdır, Mehmed Çelebi'nin oğludur ve Amasya valisi Şehzade Sultan Ahmed'in şairleri arasında sayılır. Oğlu Belîğî Mehmed Çelebi, Amasya'da öğrenim görmüş ve darphane kâtibi iken, Şehzade Sultan Mustafa Amasya'ya vali olarak geldiğinde sunduğu kasideyle beğenilip divan kâtipliğine alınmıştır. Yani "Şermîzâde" lakabı, Amasya'nın şehzade valileri döneminde saray çevresinde şiir ve kâtiplikle ün yapmış bir aileye uzanır. Maddedeki "915" tarihinin neyin tarihi olduğu (doğum, ölüm ya da bir olay) metinden anlaşılmaz.

Aynı atadan inen bir başka kol, 191. maddedeki Dânişzâde el-Hâc İbrahim Efendi'dir. O, Halil Efendi'nin oğludur; Halil de Dâniş Mehmed'in oğlu Hâfız Osman'ın oğludur. Bu maddedeki İbrahim Ağa ise Dâniş Mehmed'in oğlu Hâfız Mustafa'nın oğludur. Yani iki Dânişzâde İbrahim, aynı ataya bağlanan ama farklı kuşaklardan kişilerdir.

Molla Celîl Ağa ile "Molla Halîloğulları" ailesi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

6. Cilt içindekiler