Lâdiklidir. Ora a’yânı Çayır-kadızâde el-Hâc Mustafa Ağa bin el-Hâc Ahmed Efendi’nin mahdûmu olduğu Tedâvül ve Mukâta’a Defterlerinde görüldü. Pederinin vefâtından sonra Lâdik a’yânı oldu.
1181’de Lâdik’den topladığı askerlerle Rus harbine gidip yaralıklar gösterdi. 1186’da Sivas eyâleti mübâya’acısı olup kerîmesini enderûn-ı hümâyûnda rikâb ağalarından Lâdikli es-Seyyid Abdullah Ağa’ya verip İstanbul’a gitdi.
1194’de kapıcıbaşılıkla baş-bâkî kulu olup Sivas vâlisi Dağıstânî Ali Paşa’nın i’dâmında emvâl ü muhallefâtını kabza me’mûren Sivas’a gidip avdetde gurebâ-yı yemîn ağası, 1202 rebiülâhirinde Mîrâhûr-ı sânî, 1204’de kapıcılar kethüdâsı oldu.
Bu esnâda dâmâdı es-Seyyid Abdullah Ağa silahdâr-ı şehriyârî olduğundan 1207’de divân-ı hümâyûnda baş-bâkî kulu, [189] 1209’da mîrâhûr-ı evvel olarak derece-i vezârete tekarrüb etmişdi. Ancak 1210 senesi rebiülevvelinde dâmâdı silahdârlıkdan azl ve tekâ’üde sevk edildiğine binâen infisâl edib 1216 senesi recebinin yirmi birinde vefât etdi. Haydar Paşa’da medfûndur. Çatladı Kapı Mahallesi’ndeki konağı mahdûmu Şâkir Bey’le kerîmesi Âdile Hanım’a kaldı. Birâderi el-Hâc İsmâil Ağa’dır.
Günümüz Türkçesiyle
Lâdiklidir. Oranın ileri gelenlerinden Çayırkadızâde Hacı Mustafa Ağa'nın, onun da Hacı Ahmed Efendi'nin oğlu olduğu Tedâvül ve Mukâta'a Defterlerinde görüldü. Babasının ölümünden sonra Lâdik ayanı oldu.
1181'de Lâdik'ten topladığı askerlerle Rus savaşına gidip yararlılıklar gösterdi. 1186'da Sivas eyaleti mübayaacısı olup kızını Enderun'da rikâb ağalarından Lâdikli Seyyid Abdullah Ağa'ya verdi ve İstanbul'a gitti.
1194'te kapıcıbaşılıkla başbâki kulu oldu. Sivas valisi Dağıstânî Ali Paşa'nın idamı üzerine, mallarına ve geride bıraktıklarına el koymakla görevlendirilip Sivas'a gitti; dönüşte gurebâ-yı yemîn ağası, 1202 rebiülâhirinde ikinci mîrâhûr, 1204'te kapıcılar kethüdâsı oldu.
Bu sırada damadı Seyyid Abdullah Ağa silahdâr olduğundan, 1207'de divân-ı hümâyûnda başbâki kulu, 1209'da birinci mîrâhûr olarak vezirlik derecesine yaklaşmıştı. Ancak 1210 rebiülevvelinde damadı silahdârlıktan azledilip emekliye sevk edilince kendisi de görevinden ayrıldı ve 1216 recebinin yirmi birinde öldü. Haydar Paşa'da gömülüdür. Çatladı Kapı Mahallesi'ndeki konağı oğlu Şâkir Bey ile kızı Âdile Hanım'a kaldı. Kardeşi Hacı İsmâil Ağa'dır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- a'yân: yerel ileri gelenler
- mübâya'acı: devlet adına satın alma işine bakan görevli
- kerîme: kız
- rikâb ağası: padişahın hizmetindeki saray görevlilerinden biri
- i'dâm: idam; emvâl ü muhallefât: mallar ve geride bırakılanlar; kabz: el koyma, teslim alma
- avdet: dönüş; dâmâd: damat
- silahdâr-ı şehriyârî: padişahın silahdarı
- azl: görevden alma; tekâ'üd: emeklilik; infisâl: görevden ayrılma
- medfûn: gömülü
Başbâki Kulluğu ve Mîrâhûrluk
Başbâki kulu, devlet gelirlerinin toplanmasında önde gelen bir maliye memuruydu; defterdara bağlı dairelerden birinin başındaydı. Emrindeki bâki kulları, hazineye borcu olup ödemeyenleri ve zimmetinde devlete ait mal bulunanları soruşturup tahsilat yapardı. Vefat eden bazı zengin kişilerin geride bıraktığı malların tespitinde de görevlendirilebilirdi. Metindeki Sivas görevi, yani Dağıstânî Ali Paşa'nın idamından sonra mallarına el koymak üzere gönderilmesi, bu görevin niteliğiyle örtüşür.
Mîrâhûr, saray ve ordunun atlarına bakan ahır teşkilatının başındaki görevliydi. Osmanlılar'da işler artınca bu görevli sayısı ikiye çıkmış, bunlar birinci ve ikinci mîrâhûr olarak anılmıştır. Metindeki "mîrâhûr-ı sânî" ikinci, "mîrâhûr-ı evvel" birinci mîrâhûrdur.
Hüsameddin bu kişinin yükselişini akrabalık bağıyla anlatır: damadı Abdullah Ağa silahdâr olunca kendisi de yükselmiş, damadı azledilince görevden ayrılmıştır. Kapıcıbaşılık da bu dönemde rütbe ya da pâye olarak verilebilen bir unvandı; metindeki kapıcıbaşılıkla başbâki kulu olması bu uygulamayı akla getirir, ancak bu bir çıkarımdır. Kişinin kendisi ve Çayırzâde ailesi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 66. amasya.bel.tr
Resmî kaynaklar
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, "Başbâki Kulu" maddesi (islamansiklopedisi.org.tr).
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, "Mîrâhûr" maddesi (islamansiklopedisi.org.tr).
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, "Kapıcı" maddesi (islamansiklopedisi.org.tr).