Amasyalıdır. Bade’t-tahsîl ders-i âm ve 1183’de Aşağıpazar’da Hacı Osmân Çelebi dâru’l-hadîs müderrisi ve Akviran karyesi malikânesinin on altı sehminden müderrisliğe meşrûtadan sehmine mutasarrıf oldu. 1210 zilka’desinde mahdûmu İbrâhim Mustafa Efendi’ye ferâgat ve ba’dehû vefât etdi. İbrâhim Efendi-Şeyhzâde es-Seyyid el-Hâc Amasya’da esnaf şeyhi olan eş-Şeyh Ali Efendi’nin mahdûmudur. Pederinin 1204 şevvalinde irtihâline binâ’en zilka’de evâ’ilinde esnaf şeyhi oldu.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
İbrâhim Efendi-Şeyhzâde
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 66 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Öğrenimini tamamladıktan sonra genel ders verdi; 1183'te Aşağıpazar'daki Hacı Osman Çelebi dârülhadîs müderrisi oldu ve Akviran köyü gelirinin on altı hissesinden müderrisliğe ayrılmış payı eline geçirdi. 1210 zilkadesinde bu payı oğlu İbrâhim Mustafa Efendi'ye devredip sonra öldü.
İbrâhim Efendi-Şeyhzâde Seyyid Hacı, Amasya'da esnaf şeyhi olan Şeyh Ali Efendi'nin oğludur. Babasının 1204 şevvalinde ölmesi üzerine, zilkadenin başında esnaf şeyhi oldu.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- bade't-tahsîl: öğrenimden sonra
- ders-i âm: genel ders veren, halka açık ders okutan hoca
- dârülhadîs: hadis öğretimi yapılan yüksek öğretim kurumu
- müderris: medrese hocası
- malikâne: ömür boyu kullanım hakkıyla verilen gelir kaynağı; sehim: hisse, pay
- meşrûta: vakıf şartıyla ayrılmış; mutasarrıf: elinde bulunduran
- ferâgat: devretme, bırakma
- esnaf şeyhi: esnaf teşkilatının en üst kişisi
- irtihâl: ölüm; evâ'il: başı
Esnaf Şeyhliği
Osmanlı esnaf sisteminde esnaf şeyhi, esnaf kethüdâsı, yiğitbaşı, usta, kalfa ve çırak yer alırdı. Çoğunlukla tören işlerini yürüten esnaf şeyhi teşkilatın en üst noktasındaydı ve esnafın genel meseleleriyle ilgilenirdi. Metin bu görevin Amasya'da babadan oğula geçtiğini gösteriyor: Şeyh Ali Efendi 1204'te ölünce oğlu İbrâhim aynı yılın zilkade ayının başında göreve geldi.
Maddenin ilk cümleleri bir müderrisin ders, medrese ve gelir payı bilgilerini verir ve bu kişinin adı belirtilmez; ardından İbrâhim Efendi-Şeyhzâde anlatılır. Birinci cümledeki kişinin 1210'da payı oğlu İbrâhim Mustafa Efendi'ye devrettiği ve sonra öldüğü yazılıdır. Bu müderris ile maddenin başlığındaki kişi arasındaki ilişki metinden kesin olarak anlaşılmaz; aynı kişiyi anlatıyor olabilirler, ancak metin açıkça belirtmez. Bir sonraki maddenin dipnotu, Şeyhzâde ailesinde İbrâhim adlı bir kişinin esnaf şeyhi olmadığını, ulemâdan olduğunu ve 1221'de öldüğünü belirtir. Hacı Osman Çelebi dârülhadîsi ve Akviran köyü payı hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 66. amasya.bel.tr
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, "Esnaf" maddesi (islamansiklopedisi.org.tr).