Amasya nakîbü’l-eşraf kâ’im-makâmı es-Seyyid el-Hâc Abdurrahman Efendi bin Hâfız Mehmed Efendi’nin mahdûmu ve yukarıda tercemesi yazılan es-Seyyid el-Hâc İbrâhim Efendi’nin yeğenidir.¹⁰ Ulemâdan tahsîl-i ulûm ederek İbâdullah Câmii kürsü şeyhi, 1207’de esnâf şeyhi olup meclislere a’zâ olduğu hâlde 1216 senesi zilka’desinde vefât etdi. Âlim, vâ’iz idi. Mahdûmları es-Seyyid Hâfız Mehmed, İsmâil’dir.
Hâfız es-Seyyid İsmâil Efendi, esnâf şeyhi olup 1247’de vefât etdi. “Kabasakal” demekle meşhûr idi. Bunun mahdûmu Seyyid İbrâhim Edhem Efendi nüvvâbdandır. Bunun mahdûmu el-yevm [190] ber-hayât olan İsmâil Sıdkı Bey birâderimiz olup devr-i meşrûtiyede Adliye Nâzırı olmuşdu. Hâfız es-Seyyid Mehmed Efendi de mevâlidendir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya nakîbüleşrâf kaymakamı Seyyid Hacı Abdurrahman Efendi'nin, onun da Hâfız Mehmed Efendi'nin oğludur; yukarıda hayatı yazılan Seyyid Hacı İbrâhim Efendi'nin yeğenidir. Âlimlerden ilim öğrenip İbâdullah Camii kürsü şeyhi oldu, 1207'de esnaf şeyhi olarak meclislere üye iken 1216 zilkadesinde öldü. Âlim ve vaizdi. Oğulları Seyyid Hâfız Mehmed ve İsmâil'dir.
Hâfız Seyyid İsmâil Efendi esnaf şeyhi olup 1247'de öldü. "Kabasakal" diye ünlüydü. Oğlu Seyyid İbrâhim Edhem Efendi naiplerdendir. Onun oğlu, hâlen hayatta olan İsmâil Sıdkı Bey kardeşimizdir; Meşrutiyet döneminde Adliye Nâzırı olmuştu. Hâfız Seyyid Mehmed Efendi de mevâlîdendir (molla rütbeli ilmiye mensuplarındandır).
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- nakîbüleşrâf kâ'im-makâmı: seyyidlerin (Peygamber soyundan gelenlerin) başkanı olan nakîbüleşrâfın vekili
- kürsü şeyhi: camide kürsüden vaaz veren görevli
- esnâf şeyhi: esnaf teşkilatının en üst kişisi
- mahdûm: oğul; yeğen: kardeşin çocuğu
- vâ'iz: vaaz veren; ulemâ: âlimler
- nüvvâb: naipler, kadı vekilleri
- mevâlî: molla rütbesindeki ilmiye mensupları
- devr-i meşrûtiyet: Meşrutiyet dönemi; Adliye Nâzırı: Adalet Bakanı
- el-yevm ber-hayât: bugün hayatta
Bir Amasya Seyyid ve Esnaf Şeyhi Ailesi
Madde dört kuşaklık bir aileyi sıralar: İbâdullah Camii kürsü şeyhi ve esnaf şeyhi olan İbrâhim Efendi (ö. 1216 [1801-02]); onun oğlu İsmâil Efendi (ö. 1247 [1831-32]); torunu İbrâhim Edhem Efendi; ve onun oğlu İsmâil Sıdkı Bey. Esnaf şeyhi, esnaf teşkilatının en üst noktasında bulunan, çoğunlukla tören işlerini yürüten kişiydi. Burada bu görevin aynı ailede iki kuşak boyunca bulunduğu görülür.
Metindeki dipnot dikkat çekicidir. Kitabın hazırlayanları, "yukarıda hayatı yazılan" amca İbrâhim Efendi hakkında, onun esnaf şeyhi olmadığının, ulemâdan olduğunun ve 1221'de öldüğünün anlaşıldığını belirtir. Hemen önceki maddede ise İbrâhim Efendi-Şeyhzâde'nin babasının yerine esnaf şeyhi olduğu yazılıdır. Dipnot, Hüsameddin'in iki İbrâhim Efendi'yi birbirine karıştırmış olabileceğini düşündürür; hangisinin kastedildiğini metin kesin olarak göstermez.
Hüsameddin, İsmâil Sıdkı Bey'i "kardeşimiz" diye anar ve onun Meşrutiyet döneminde Adliye Nâzırı olduğunu yazar. Bu kişi ile ilgili başka kaynaklarda yapılan taramada, Amasyalı bir Adliye Nâzırı olarak adını doğrulayan bir kayda rastlanmadı; bilgi yalnızca Hüsameddin'e dayanır. Ailenin diğer fertleri hakkında da başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 66–67. amasya.bel.tr
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, "Esnaf" maddesi (islamansiklopedisi.org.tr).