AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Ağa-Hasan Ağazâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 30–31 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalıdır. Yeniçeri Ağası Hasan Ağa’nın mahdûmudur. Birâderi Yeniçeri Ağası Mustafa Bey’dir. Pederi Hasan Ağa Amasya’da Çelebi Sultân Mehmed Hân devrinde sekbanbaşı ba’dehû yeniçeri ağası olmuşdu. Sâhib-i terceme de İstanbul fethinde zağarcıbaşı, ba’dehû sekbanbaşı olarak Sultân Bâyezîd-i Sânî ile 860’ta Amasya’ya geldi. 871 sâline doğru vefât eyledi. 868 târîhli evrâk-ı resmiyede Amasya’da sekbanbaşı görüldü.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Yeniçeri Ağası Hasan Ağa'nın oğludur. Kardeşi Yeniçeri Ağası Mustafa Bey'dir. Babası Hasan Ağa, Amasya'da Çelebi Sultan Mehmed Han döneminde sekbanbaşı, sonra yeniçeri ağası olmuştu. Bu madde sahibi ise İstanbul'un fethinde zağarcıbaşı, sonra sekbanbaşı olarak Sultan II. Bayezid ile birlikte 860'ta [1455-56] Amasya'ya geldi. 871 yılına doğru [1466-67] öldü. 868 tarihli [1463-64] resmî belgelerde Amasya'da sekbanbaşı olarak görülür.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • sekbanbaşı: sekban birliklerinin komutanı
  • zağarcıbaşı: yeniçeri ocağında, avda kullanılan tazılara bakan birliğin başındaki yüksek rütbeli subay
  • yeniçeri ağası: yeniçeri ocağının komutanı
  • sâhib-i terceme: biyografisi yazılan kişi
  • evrâk-ı resmiyye: resmî belgeler

Sekbanlar ve Zağarcılar

Sekbanlar, I. Murad döneminde sultanın av partileri için örgütlenmiş, devşirme kökenli bir askerî sınıftı; asıl görevleri sultanın avında kullanılan tazıları beslemek ve avda ona eşlik etmekti. 1451'e (851) kadar yeniçerilerden ayrı bir sınıf olarak kaldılar. Yeniçerilerin Karaman seferinden dönüşte bahşiş için ayaklanması üzerine Fâtih Sultan Mehmed bunları ocağa kattı. Sekbanbaşı, ağadan sonraki en yüksek rütbeli subaylardan biri sayıldı; ağa İstanbul'da bulunmadığında ona vekâlet eder, şehrin güvenliğinden o sorumlu olurdu. Zağarcıbaşı ise ocağın büyük ağaları arasında, kul kethüdası ve başçavuş gibi rütbelerle birlikte sayılırdı.

Hüsameddin, maddenin kahramanını İstanbul'un fethinden Amasya'ya uzanan bir hat üzerinde anlatır. Fethin ardından II. Bayezid'in Amasya sancağına gelişinin 860 tarihine denk getirilmesi, şehzadenin çocuk yaşta bu sancakla görevlendirildiğini yazan kaynaklarla uyumludur. Metinde geçen "babası Çelebi Sultan Mehmed döneminde sekbanbaşı" ifadesi, sekbanların yeniçeri ocağına katılmasından (1451) önceki bir dönemi gösterdiği için, buradaki unvanın sonraki anlamıyla birebir aynı olmayabileceği düşünülebilir. Bu bir çıkarımdır; metin bunu açıklamaz.

Hasan Ağa'ya ve oğullarına dair başka bir kaynakta bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 30–31. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler