Amasyalıdır. A’yân-ı ümerâdan Emîr Mübârizeddîn İsâ Bey bin Emîr Musliheddîn Mustafa Bey bin beylerbeyi Hacı Şâdgeldi Paşa mahdûmu ve Bosna fâtih ü vâlisi İshâk Bey’in birâderidir. Sultân Murâd Hân-ı Sânî devrinde Şehzâdeler Vak’asından dolayı 831’de ailesiyle beraber Amasya’dan kaldırılıp İnegöl’e nakledildi.
841 senesinde Sultân Fâtih Mehmed Hân-ı Sânîye lala ve müsteşâr-ı saltanat oldu. Müşârün-ileyhin ilk cülûsunda silahdârı ve hal’inde beraberce Manisâ’ya gidip oradan Bursa vâlisi olarak ayrıldı. 855 muharreminde Sultân-ı müşârün-ileyhin ikinci cülûsunda Silistre vâlisi olup 857’de İstanbul fethinde şehîden vefât etdi. Mahdûmları Ya’kûb Bey ile sadr-ı esbak İshâk Paşa’dır. Meşâhîr-i ümerâdan idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. İleri gelen beylerden Emîr Mübârizeddîn İsâ Bey'in oğludur; İsâ Bey, Emîr Musliheddîn Mustafa Bey'in oğlu, o da beylerbeyi Hacı Şâdgeldi Paşa'nın oğludur. Bosna'nın fatihi ve valisi İshâk Bey'in kardeşidir. Sultan II. Murad Han döneminde Şehzadeler Olayı yüzünden 831'de [1427-28] ailesiyle birlikte Amasya'dan kaldırılıp İnegöl'e nakledildi.
841 yılında [1437-38] Sultan II. Mehmed Han'ın (Fâtih) lalası ve devlet işlerinde danışmanı oldu. Sultanın ilk tahta çıkışında silahdârı oldu; tahttan indirilişinde onunla birlikte Manisa'ya gidip oradan Bursa valisi olarak ayrıldı. 855 Muharrem'inde [1451] sultanın ikinci kez tahta çıkışında Silistre valisi oldu ve 857'de [1453] İstanbul'un fethinde şehit olarak öldü. Oğulları Ya'kûb Bey ile eski sadrazam İshâk Paşa'dır. Ünlü beylerdendi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- a'yân-ı ümerâ: beylerin ileri gelenleri
- fâtih ü vâlisi: fetheden ve ardından oraya vali olan
- lala: şehzadenin eğitiminden ve yönetiminden sorumlu görevli
- müsteşâr-ı saltanat: devlet işlerinde sultana danışmanlık eden kimse
- cülûs: tahta çıkış
- silahdâr: sultanın silahını taşıyan, yakın görevli
- hal': tahttan indirilme
- şehîden vefât: savaşta şehit olarak ölme
- sadr-ı esbak: eski sadrazam
Şehzadeler Olayı ve Amasya
Amasya, Osmanlı yönetimine tam olarak girmeden önce Hacı Şadgeldi ailesinin beyliğinin merkeziydi. Şadgeldi 1359'dan 1381'deki ölümüne kadar Amasya emiri olarak anılır; başlangıçta Eretna Bey'e bağlıydı, onun ölümünden sonra bağımsız hareket etti. Sonraki dönemde Osmanlı'nın desteğini alarak varlığını korudu. Bu geçmiş, soyundan gelenlerin Osmanlı hizmetinde yüksek görevlere çıkmasının zeminini oluşturur.
Metindeki "Şehzadeler Olayı"nın ayrıntısı, yaptığım aramalarda başka bir kaynakta bulunamadı. Bulunan kaynaklar II. Murad'ın gençlik yıllarında Amasya'da sancak beyi olduğunu anlatır, fakat 831 yılında Şadgeldi soyundan gelenlerin İnegöl'e nakline değinmez. Bu bilgi bu nedenle yalnızca Hüsameddin'e dayanır.
İshâk Paşa adlı iki ayrı vezirin bulunduğu not edilmelidir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki İshak Paşa maddesi, II. Mehmed ve II. Bayezid dönemlerinin sadrazamı olan İshak Paşa'yı anlatır; Hüsameddin ise Amasya Tarihi'nde İshak Paşa b. İbrâhim ile Sarı İshak Paşa b. Abdullah'ı ayırır. Bu maddedeki "sadr-ı esbak İshâk Paşa"nın bunlardan hangisi olduğu maddeden anlaşılmaz.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 30–30. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar