Amasyalıdır. Devşirmelerden olup Amasya’dan İstanbul’a götürüldü. Acemiyân kışlasında terbiye edilip dergâh-ı âlî yeniçerilerinden oldu. 973’de bölükbaşı, ba’dehû terakkî ederek zağarcıbaşı, 985’de Doğan Ağa’nın yeniçeri ağalığında kul kethüdâsı olduğu tedkîk edilen yeniçeri defterlerinden anlaşıldı.
987’de ma’zûl, ba’dehû mîr-livâ olup sancakları [87] dolaştı. Estergon harbinde 1003’de vefât etdi. Oğulları Halîl, Ali Beylerdir. Halîl Beyzâde İbrâhim Ağa ve Ali Beyzâde mîr-livâ Mehmed Bey’dir. Bunun oğulları Halîl, Zor Abbâs, İbrâhim Ağalardır. Bunlara “Kuloğulları” dendi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Devşirmelerdendir; Amasya'dan İstanbul'a götürüldü. Acemioğlanlar kışlasında yetiştirilip Dergâh-ı Âlî yeniçerilerinden oldu. 973'te [1565-66] bölükbaşı, ardından yükselerek zağarcıbaşı oldu; 985'te [1577-78] Doğan Ağa'nın yeniçeri ağalığı sırasında kul kethüdası olduğu, incelenen yeniçeri defterlerinden anlaşıldı.
987'de [1579-80] görevden alındı; sonra mîr-livâ (sancak beyi) olup sancakları dolaştı. Estergon savaşında 1003'te [1594-95] öldü. Oğulları Halîl ve Ali Beylerdir. Halîl Beyzâde İbrâhim Ağa ile Ali Beyzâde mîr-livâ Mehmed Bey'dir. Mehmed Bey'in oğulları da Halîl, Zor Abbâs ve İbrâhim Ağalardır. Bunlara "Kuloğulları" denildi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- devşirme: Hristiyan ailelerden toplanıp devlet hizmetine alınan gençler
- acemiyân kışlası: devşirilen gençlerin eğitildiği acemioğlanlar ocağı
- dergâh-ı âlî yeniçerileri: padişahın kapı kulu olan yeniçeri askerleri
- bölükbaşı: yeniçeri bölüğünün başındaki subay
- zağarcıbaşı: yeniçeri ocağında av köpeklerine bakan zağarcıların başı, ocağın üst rütbelerinden
- kul kethüdâsı: yeniçeri ağasının yardımcısı
- ma'zûl: görevden alınmış
- mîr-livâ: sancak beyi
Kul Kökenli Bir Amasyalı
Yeniçeri ocağına alınmanın yolu devşirmeden geçerdi. Devşirilen çocuklar önce Türk ailelerin yanına verilir, sonra acemioğlanlar kışlasında eğitilir, uygun görülenler yeniçeri yazılırdı. Kul İbrâhim Bey'in 16. yüzyılın ortasında bu yoldan yetiştiği düşünülebilir; metin doğum yılını vermez, bu bir çıkarımdır. Bölükbaşılıktan zağarcıbaşılığa, oradan kul kethüdalığına ve sancak beyliğine uzanan kariyeri, ocak içinde yükselen bir kapı kulunun tipik yolunu gösterir.
Estergon (Esztergom) çevresindeki harpler 1590'lı yıllarda Osmanlı-Habsburg savaşının [1593-1606] ana sahnelerindendi. İbrâhim Bey'in 1003'te [1594-95] burada öldüğü bilgisinin başka bir kaynakla doğrulanması mümkün olmadı.
Kuloğulları
Hüsameddin'in "Kuloğulları" dediği aile, Amasya'da kul asıllı yöneticilerin yerleşik bir soy oluşturduğunu gösterir. Oğlu Halîl Bey'in oğlu İbrâhim Ağa, kitabın 116. maddesinde adı geçen Kuloğlu İbrâhim Ağa ile aynı kişi olabilir; bu bir tahmindir. Kuloğlu sözü Osmanlı'da genel olarak kapıkulu askerlerinin oğulları için kullanılırdı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 36–36. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar