AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Bey-Kemâl Paşazâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 36 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalıdır. Sultân Bâyezîd-i Sânî Amasya vâlisi iken 873’de vefât eden lâlâsı vezîr Kemâleddîn Ahmed Paşa mahdûmu ve Halîl, Süleyman Beylerin birâderidir. Meşâhîr-i ümerâdan olup 890 sâlinden sonra vefât etdi. Diğer [85] Kemâl Paşazâde İbrâhim Bey bin Halîl Bey bin Kemâleddîn Paşa da kibâr-ı ümerâdan olup 915 sâlinden sonra Edirne’de vefât etmişdir. Bunun dâmâdı ammizâdesi olan Şeyhülislâm Şemseddîn Ahmed Efendi’dir. Bunun mahdûmu İbrâhim Çelebi de 954 sâlinden sonra vefât etdi. Kudât-ı ulemâdandır.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Sultan II. Bayezid Amasya valisiyken 873'te [1468-69] ölen lalası, vezir Kemâleddîn Ahmed Paşa'nın oğludur; Halîl ve Süleyman Bey'lerin kardeşidir. Ünlü beylerden olup 890'dan [1485] sonra öldü. Bir başka Kemâl Paşazâde İbrâhim Bey, Halîl Bey'in oğlu, Kemâleddîn Paşa'nın torunudur; o da büyük beylerden olup 915'ten [1509-10] sonra Edirne'de öldü. Bunun damadı, amcasının oğlu olan Şeyhülislâm Şemseddîn Ahmed Efendi'dir. Onun oğlu İbrâhim Çelebi de 954'ten [1547] sonra öldü. Kadılardan ve âlimlerdendir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • lâlâ: şehzadenin eğitiminden ve yönetiminden sorumlu görevli
  • vezîr: devletin üst kademe yöneticisi
  • mahdûm: oğul
  • meşâhîr-i ümerâ: ünlü beyler
  • kibâr-ı ümerâ: büyük beyler
  • dâmâd: damat
  • ammizâde: amca oğlu
  • Şeyhülislâm: Osmanlı'da ilmiye sınıfının en yüksek görevlisi
  • kudât-ı ulemâ: kadılar ve âlimler

Kemal Paşa Ailesi

Bu madde, Osmanlı tarihinin en bilinen ailelerinden birini anar. Kemal Paşa, 1465'te (870) Şehzade Bayezid'in lalası olmuş ve bu görev dolayısıyla "Paşa" unvanını almıştır. Oğlu Süleyman Çelebi, 879'da (1474) Amasya muhafızlığına atanmış ve Şehzade Bayezid'in maiyetinde bulunmuştur; 883'te (1478) Tokat sancak beyliğine nakledilmiş, İstanbul'da ölünce babası Kemal Paşa'nın türbesine gömülmüştür. Hüsameddin'in "Halîl ve Süleyman Bey'lerin kardeşi" dediği İbrâhim Bey'in, bu Süleyman Çelebi'nin kardeşi olması muhtemeldir; öyleyse Süleyman'ın oğlu Şemseddîn Ahmed, yani meşhur Kemalpaşazâde (1469-1534), onun yeğenidir. Metin bu özdeşliği açıkça yazmaz, bu bir çıkarımdır.

Şemseddîn Ahmed önce askerlik mesleğine girip II. Bayezid'in seferlerine altı bölük sipahisi olarak katılmış, sonra ilmiye sınıfına geçerek kadı, kazasker ve 1526'dan itibaren şeyhülislâm olmuştur. Taşköprîzâde'nin ondan aktardığına göre, Sadrazam Çandarlı İbrâhim Paşa'nın bir meclisinde otuz akçeyle Filibe müderrisi olan Molla Lutfî'nin ünlü akıncı komutanı Evrenosoğlu Ahmed'in üst tarafına oturduğunu görmesi, ulemânın itibarının beylerden yüksek olduğu kanaatine varmasına ve ilmiye sınıfına geçmesine yol açmıştır. Doğum yeri bazı kaynaklarda Tokat, bazılarında Edirne olarak geçer; Amasyalı olduğu da ileri sürülür ve bu iddia Hüsameddin'in Amasya Tarihi'ne dayanır. Hüsameddin bu maddede onu Halîl'in oğlu İbrâhim Bey'in "amcazadesi" ve damadı olarak gösterir. Bu durum, Şemseddîn Ahmed'in Amasya'da evlendiği ve aile bağını Amasya beyleriyle pekiştirdiği şeklinde yorumlanabilir; metin bunun ötesinde ayrıntı vermez.

Metinde şeyhülislâmın oğlu İbrâhim Çelebi'nin 954'ten sonra öldüğü ve kadılar ile âlimler arasında yer aldığı yazılır. Bu oğul hakkında ve ilk İbrâhim Bey'in 890'dan sonraki hayatı hakkında başka bir kaynakta bilgi bulunamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 36–36. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler