Amasyalıdır. Amasya’da Boza-hânesinde eski Menzil-hâne sokağında bir mescid-i şerîf ve mektep yaptıran Karakadı Hayreddîn Hızır Efendi’nin mahdûmudur. Amasya ulemâsından tahsîl-i ulûm edib ders-i âm ve müderris oldu. Ba’dehû İstanbul’a gidip Şeyhülislâm Mü’eyyedzâde Abdulkâdir Şeyhî Efendi’den mülâzemetle müderris, kadı oldu.
İğnecizâde Amasyalı Ömer Efendi’nin hemşîresi zevci olduğundan müşârün-ileyh ikbâlinde Kayseriye mollası, [89] Amasya kadısı, Trablusşâm mollası olarak ta’yîn edildi. 1023’de Hama kadılığından tekâ’üden Amasya’ya gelip 1026 senesi evâhirinde vefât etdi. Kibâr-ı ulemâ ve mevâlîden idi.
Pederinin vakfını tevsi’ edib Kurtboğan civârında kâin bağını evlâdına vakfetdi. Mahdûmları Mustafa, Mehmed Efendilerdir. Mustafa Efendizâde vezîr İbrâhim Paşa 1074’de maktûl olup mahdûmu Mustafa Bey ve Mehmed Efendizâde Halîl Efendi ve bunun mahdûmu Mehmed Efendi tercemeleri aşağıda gelir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Amasya'da Bozahane'de, eski Menzilhane Sokağı'nda bir mescit ve mektep yaptıran Karakadı Hayreddîn Hızır Efendi'nin oğludur. Amasya âlimlerinden ilim öğrenip genel ders hocası ve müderris oldu. Sonra İstanbul'a gidip Şeyhülislâm Mü'eyyedzâde Abdülkâdir Şeyhî Efendi'den mülâzım (kadılık ve müderrislik adayı) olarak müderris ve kadı oldu.
İğnecizâde Amasyalı Ömer Efendi'nin kız kardeşiyle evli olduğundan, adı geçenin yükseldiği dönemde Kayseriye mollası, Amasya kadısı ve Trablusşam mollası olarak atandı. 1023'te [1614-15] Hama kadılığından emekli olarak Amasya'ya gelip 1026 yılı sonlarında [1617] öldü. Büyük âlimlerden ve mevâlîdendi.
Babasının vakfını genişletti; Kurtboğan civarındaki bağını çocuklarına vakfetti. Oğulları Mustafa ve Mehmed Efendi'lerdir. Mustafa Efendizâde vezir İbrâhim Paşa 1074'te [1663-64] öldürülmüştür; oğlu Mustafa Bey, Mehmed Efendizâde Halîl Efendi ve onun oğlu Mehmed Efendi'nin hâl tercümeleri aşağıda gelir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- hemşîre: kız kardeş
- zevc: koca
- müşârün-ileyh: adı geçen
- ikbâl: talih, yükseliş
- mevâlî: ilmiye sınıfının yüksek rütbeli mensupları
- tekâ'üd: emeklilik
- maktûl: öldürülmüş
İlmiye Yolunda Bir Amasya Ailesi
Mü'eyyedzâde Abdülkâdir Şeyhî Efendi (1514-1594), Osmanlı şeyhülislamlarındandır; Ebussuud Efendi'nin öğrencisi olarak Çorlu ve İstanbul medreselerinde ders vermiş, Şam, Mısır, Bursa ve İstanbul kadılıklarında bulunmuş, 1587'de şeyhülislam olmuş ve 1589'da görevden alınmıştır. İbrâhim Efendi'nin bu zatın yanında mülazım olması, kadılık ve müderrislik yoluna İstanbul'da bu bağla girdiğini gösterir.
Sultanın hocası Amasyalı Ömer Efendi ile akrabalık, Karakadızâdelerin yükselişinde belirleyici olmuştur. Ömer Efendi, II. Osman'ın hocasıdır ve yönetimde güçlü bir yeri olmuştur; bu nüfuz, kız kardeşinin kocası İbrâhim Efendi'ye de Kayseri, Amasya ve Trablusşam kadılıkları olarak yansımıştır. Bu ailenin sonraki halkası, torunu İbrâhim Paşa'dır; onun 1663-64'te idamı kitabın 119. maddesinde ayrıca anlatılır.
Bozahane, Menzilhane Sokağı ve Kurtboğan adlı yerlerin bugünkü karşılığı bulunamadı. Hayreddîn Hızır Efendi'nin mescidinin ayakta olup olmadığı da belirlenemedi.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 37–37. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar