AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Kemâleddîn Efendi-Dede Cüngî

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 36 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalıdır. “Zeyl-i Şakâyık”da yazıldığı üzere Amasya’da debbâg ustalarından Sonisalı Yahşî mahdûmudur. Terceme-i hâli aşağıda Kemâleddîn İbrâhim Efendi diye yazılan fuzalâdandır. Kudât-ı ulemâdan İbrâhim Efendi bin Osmân 987 ve diğer Kâtipzâde İbrâhim Efendi bin Mehmed Çelebi de 1000 seneleri hudûdunda vefât etmişlerdir. Bunlar da Amasya ricâlindendir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. "Zeyl-i Şakâyık"ta yazıldığı üzere Amasya'da debbağ (deri tabaklayıcı) ustalarından Sonisalı Yahşî'nin oğludur. Hâl tercümesi aşağıda Kemâleddîn İbrâhim Efendi adıyla yazılan âlimlerdendir. Kadılardan ve âlimlerden İbrâhim Efendi bin Osmân 987'de [1579-80], bir diğeri olan Kâtipzâde İbrâhim Efendi bin Mehmed Çelebi de 1000 [1591-92] yılları dolaylarında ölmüşlerdir. Bunlar da Amasya ileri gelenlerindendir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • debbâg: deri tabaklayan usta
  • mahdûm: oğul
  • fuzalâ: bilginler, fazıl kişiler
  • kudât-ı ulemâ: kadılık yapmış âlimler
  • ricâl: ileri gelenler, tanınmış kişiler

Dede Cöngî

Maddenin başındaki İbrâhim Kemâleddîn Efendi, kaynaklarda Dede Cöngî adıyla geçer. Babasının adı Yahşî (Bahşî) olarak verilir; Amasya yakınlarındaki Sonusa (bugünkü Uluköy) köyünde, deri tabaklayan bir ailenin çocuğu olarak doğmuştur. 920'ye [1514] kadar tabaklık işiyle uğraştığı, ondan sonra medrese öğrenimine yöneldiği anlatılır. Fıkıh, tefsir ve Arap edebiyatı alanlarında yetişti; 935'te [1528-29] Bursa'da Bayezid Paşa Medresesi'nde mülazım oldu, sonra Tire, Merzifon, Diyarbakır ve Halep'te medreselerde ders verdi.

957'de [1550] İznik'te Süleymaniye Medresesi müderrisi oldu. Şubat 1558'de Kefe müftülüğüne atandı ve yaşlılığı nedeniyle çekildiği Temmuz 1565'e kadar bu görevde kaldı. 975'te [1567] öldüğü bildirilir. Dede Cöngî, Hüsameddin'in andığı "Zeyl-i Şakâyık" türünden biyografi kitaplarında yer alan Amasyalı bilginlerdendir; derideki işinden medreseye uzanan yolu, bu kitabın başka maddelerindeki ailelerden farklı olarak, sıradan bir esnaf çocuğunun ilim yoluyla yükselmesini gösterir.

Metnin Sonundaki İki İbrâhim Efendi

Hüsameddin metnin sonunda iki kadı Amasyalıyı kısaca anar: İbrâhim Efendi bin Osmân (987'de öldü) ve Kâtipzâde İbrâhim Efendi bin Mehmed Çelebi (1000 dolayında öldü). Bu iki kişi hakkında başka kaynaklarda ayrıntı bulunamadı.

Kaynakça

6. Cilt içindekiler