AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Dede Çelebi

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 37 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalıdır. Şeyh Mehmed Dede mahdûmu olup 995’de Amasya Mevlevî-hânesi şeyhi oldu. On altı yıl kadar meşîhat edib 1011’de Eşkiyâ Vak’asında vefât etdi. Sülehâdan bir şeyh idi. Mahdûmu eş-Şeyh Mehmed Ârif Dede Efendi meşâhîr-i ‘urefâdandır.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Şeyh Mehmed Dede'nin oğludur. 995'te [1586-87] Amasya Mevlevîhânesi şeyhi oldu. On altı yıl kadar şeyhlik yapıp 1011'de [1602-03] Eşkıya Vak'ası sırasında öldü. Salihlerden bir şeyhti. Oğlu Şeyh Mehmed Ârif Dede Efendi tanınmış ariflerdendir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • Mevlevîhâne: Mevlevî tarikatının tekkesi
  • meşîhat: şeyhlik
  • sülehâ: salih, dindar kişiler
  • meşâhîr-i 'urefâ: tanınmış arifler, tasavvuf ehli
  • Eşkıya Vak'ası: Celâlî eşkıyasının saldırdığı olay

Amasya Mevlevîhânesi

Amasya'da ilk Mevlevîhânenin 1314'te Alaeddin Ali Pervâne Bey tarafından yaptırıldığı anlatılır. Vakfın kayıtları 1661'de kaybolmuş, içeriği görenlerin anlatımlarından yeniden kurulmuştur. Mevlevîlik, şehirde Rifâî ve Halvetî'den sonra ortaya çıkan üçüncü tarikat olarak anılır. Şeyhler arasında 1567'de Şeyh Ömer Çelebi, ondan sonra Şeyh İbrâhim Çelebi görülür.

İbrâhim Çelebi'nin şeyhliği sırasında, Hüsameddin'in "Eşkıya Vak'ası" dediği olay yaşanmış ve Mevlevîhâne 1602'de yanmıştır. Bu tarih, kitaptaki 1011 [1602-03] ile uyumludur. Mevlevîhâne, 1637'de sadrazam Bayram Paşa tarafından yeniden yaptırıldı; Bayram Paşa şehre kendi parasıyla su da getirtmişti. Yeniden yapılan Mevlevîhânede sırasıyla İbrâhim Çelebi'nin oğlu Mehmed Ârif Dede, onun damadı Mahmud Dede, Abdülkadir Dede ve Alaeddin Dede şeyhlik yaptı.

İsim Konusu

Hüsameddin şeyhe "Dede Çelebi" adını verir; Mevlevî geleneğinde şeyhlere hem "Dede" hem "Çelebi" denebilirdi. Mevlevîlik üzerine yazılan bir çalışmada eşkıya olayının yaşandığı sırada şeyhin İbrâhim Çelebi olduğu belirtilir; bu kişinin Hüsameddin'in andığı şeyhle aynı olması çok muhtemeldir. Şeyh Mehmed Dede'nin kendisi hakkında ayrıntı bulunamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 37–37. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler