Harşena demekle meşhûr Amasya Kal’ası sâkinlerinden Ali Çelebi mahdûmudur. Amasya fuzalâsından Bahşîzâde Yahya, Şeyhü’l-harem Sinan, Ermişli Hoca İbrâhim Efendilerden ikmâl-i tahsîl ederek Sultân Bâyezîd Câmii şerîfinde tûl-i müddet ders-i âm oldu.
Ba’dehû Hakala’da Kâsım Bey, Amasya’da Hızır Paşa, sonra Büyük Ağa demekle meşhûr Hüseyin Ağa medreselerine müderris olup pek çok talebeye icâzet verdi. Ba’dehû talebiyle [90] kal’a-yı bâlâda kâin Dizdâriye müderrisliği ber-vech-i tekâ’üd uhdesine verildi.
Orada Bey Câmii Şeyhi de olup tedrîs ü tezkîr ile iştigâl ederek 1029 senesinde vefât etdi. Fâzıl, muhakkik, usûlî, muttakî bir zât idi. Üstâdının “Tebyînü’l-Mehârim” adlı eserini tahşiye etdiği, kitabının hevâmiş ve ta’likâtından anlaşılır. 985’de Kaya Paşa vakfiyesine şâhid görüldü. İbrâhim bin Ali el-Harşenî diye imzâ kordu.
Günümüz Türkçesiyle
Harşena adıyla tanınan Amasya Kalesi'nin sakinlerinden Ali Çelebi'nin oğludur. Amasya âlimlerinden Bahşîzâde Yahya, Şeyhülharem Sinan ve Ermişli Hoca İbrâhim Efendi'lerden öğrenimini tamamlayarak Sultan Bayezid Camii'nde uzun süre genel ders hocası oldu.
Sonra Hakala'da Kâsım Bey, Amasya'da Hızır Paşa ve ardından Büyük Ağa diye tanınan Hüseyin Ağa medreselerinde müderris olup çok sayıda öğrenciye icazet verdi. Daha sonra kendi isteğiyle emeklilik biçiminde, yukarı kaledeki Dizdâriye Medresesi müderrisliği kendisine verildi.
Orada Bey Camii şeyhi de olarak ders ve öğüt işleriyle uğraştı ve 1029'da [1619-20] öldü. Fazıl, araştırmacı, usûl ilmine bağlı, takvalı bir zattı. Hocasının "Tebyînü'l-Mehârim" adlı eserine haşiye yazdığı, kitabının kenar notlarından anlaşılır. 985'te [1577-78] Kaya Paşa vakfiyesine şahit olarak görüldü. İbrâhim bin Ali el-Harşenî diye imza atmıştır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- Harşena: Amasya Kalesi'nin dağdaki adı
- kal'a-yı bâlâ: yukarı kale
- dizdâr: kale komutanı
- icâzet: öğrenciye verilen ders verme yetkisi belgesi
- usûlî: fıkıh usulüne bağlı, usul ilmine hâkim
- tahşiye: bir kitaba haşiye (kenar notu, şerh) yazma
- hevâmiş ve ta'likât: kenar yazıları ve notlar
- vakfiye: vakfın kuruluş belgesi
- el-Harşenî: Harşenalı
Harşena Kalesi ve Dizdâriye
Amasya Kalesi, şehrin kuzeyini kaplayan Harşena Dağı üzerindedir; yükseklik olarak Yeşilırmak'tan yaklaşık üç yüz metre yukarıdadır. Kale üç bölümden oluşur: İçeri Şehir (Hatuniye Mahallesi), Kızlar Sarayı ve Yukarı Kale. I. Mesud'un 1146'da İç Kale'yi onarttığı, içinde cami, medrese, hamam ve saray yaptırdığı bildirilir. Hüsameddin'in "kal'a-yı bâlâ" dediği bölüm, kalenin yüksek kesimidir.
Dizdâriye Medresesi ile Bey Camii hakkında, Hüsameddin dışında bir kaynakta ayrıntı bulunamadı. İbrâhim Efendi'nin dersleri bu kale içi yapılarda sürmüştür.
Hocasının Eseri
"Tebyînü'l-Mehârim", Amasya'da yatan Yusuf Sinâneddîn Amâsî'ye (ö. 1000/1592) bağlanan bir eserdir; bir nüshası Amasya Beyazıt İl Halk Kütüphanesi'nde saklanır. Hüsameddin'in hocalar arasında andığı Şeyhülharem Sinan, bu kişi olabilir; ancak metin bunu açıkça yazmaz, bu bir çıkarımdır.
Hakala Kâsım Bey Medresesi
Hakala'daki Kâsım Bey Medresesi, Şehzade Bayezid'in maiyetinden Kâsım Bey tarafından 1464'te yaptırılmış ve 1827'ye kadar eğitim vermiştir. Amasya'nın Yolpınar köyünde Kasım Bey Medresesi adıyla kayıtlı bir yapı vardır; Hakala'daki medresenin bu olduğu muhtemeldir, ancak bu bir çıkarımdır.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 37–37. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar
Diğer kaynaklar