AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Çelebi-Nefîszâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 36 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalıdır. Âşık Paşa neslinden olup Amasya’da Mahmûd Çelebi zâviyesi şeyhi olan Tâceddîn Mehmet Çelebi bin Nefiseddîn İbrâhim Çelebi bin Kemâleddîn Ahmed Çelebi bin Mes’ûd Çelebi bin Abdurrahman Çelebi bin Elvân Çelebi bin Âşık Paşa bin Muhlis Paşa bin Baba İlyâs Horasânî mahdûmudur. Amasya vâlisi Şehzâde Sultân Mustafa’nın kâtib-i dîvânı olan Hamdullah Hamdi Çelebi birâderi olup Amasya’da tahsîl-i ulûm ederek müderris, kadı, vilâyâta defterdâr oldu. Ba’dehû İstanbul’a gidip Anadolu Defterdârı olarak ricâl-i devlet sırasına girdi. Ba’de’l-azl 959 senesi ramazânında Bostancıbaşı Mahallesi’nde binâ eylediği mektebi mesâlihine [86] emlâkini vakfedib sonra vefât etdi. Diğer birâderleri Muhibbî Mehmed, Hacı Nefîs Çelebilerdir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Âşık Paşa soyundandır; Amasya'da Mahmud Çelebi Zaviyesi şeyhi olan Tâceddîn Mehmed Çelebi'nin oğludur. Tâceddîn Mehmed Çelebi, Nefîseddîn İbrâhim Çelebi'nin oğlu; o, Kemâleddîn Ahmed Çelebi'nin oğlu; o, Mes'ûd Çelebi'nin oğlu; o, Abdurrahman Çelebi'nin oğlu; o, Elvân Çelebi'nin oğlu; o, Âşık Paşa'nın oğlu; o, Muhlis Paşa'nın oğlu; o da Baba İlyâs Horasânî'nin oğludur.

Amasya valisi Şehzade Sultan Mustafa'nın divan kâtibi olan Hamdullah Hamdi Çelebi'nin kardeşidir. Amasya'da ilim öğrenerek müderris, kadı ve vilayetlerde defterdar oldu. Sonra İstanbul'a gidip Anadolu Defterdarı olarak devlet ricali arasına girdi. Görevden alındıktan sonra 959 yılı ramazanında [1552] Bostancıbaşı Mahallesi'nde yaptırdığı mektebin giderleri için mülklerini vakfetti, ardından öldü. Öteki kardeşleri Muhibbî Mehmed ile Hacı Nefîs Çelebi'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • zâviye: tarikat topluluğunun toplandığı küçük tekke
  • kâtib-i dîvân: divan yazıcısı, valinin yazı işlerine bakan görevli
  • tahsîl-i ulûm: ilim öğrenimi
  • defterdâr: mali işlerden sorumlu üst görevli
  • ricâl-i devlet: devlet adamları
  • ba'de'l-azl: görevden alındıktan sonra
  • mesâlih: giderler, işler

Âşık Paşa Soyu ve Nefîszâdeler

Metindeki uzun soy zinciri, Amasya'nın tanınmış Çelebi ailesinin Baba İlyas'a ve Âşık Paşa'ya dayandığını gösterir. Âşık Paşa, Baba İlyas'ın torunudur; 1271'de Amasya'da doğduğu, Garibnâme adlı eseriyle tanındığı ve 1332'de Kırşehir'de öldüğü bildirilir. Ailenin bir kolu Elvan Çelebi'den inerek Amasya'da vakıf yönetimi, müderrislik, kadılık ve defterdarlık gibi görevlerde yükselmiştir. Hüsameddin'in Elvan Çelebi soyuna ayırdığı bölümde bu kollar ayrıntılı olarak sıralanır.

Bu maddenin kahramanı İbrâhim Çelebi'nin babası Tâceddîn Mehmed Çelebi, kaynaklarda Şeyh Habib Karamânî'nin halifesi ve Risâle-i Tâciye adlı eserin yazarı olarak anılır; 1517'de Yavuz Sultan Selim'in hizmetine girdiği kaydedilir. Kardeşlerinden Muhibbî Mehmed şair olarak tanınmıştır. Ağabeyi Hamdullah Hamdi Çelebi'nin, Amasya sancağında bulunan Şehzade Mustafa'nın divan kâtibi olduğu ve Elvan Çelebi vakfının yönetiminde de görev aldığı bildirilir.

Dikkat Edilecek Nokta

Aynı adı taşıyan ünlü şair Hamdullah Hamdi (1449-1503), Akşemseddin'in oğludur ve Âşık Paşa soyundan değildir. Hüsameddin'in andığı Hamdullah Hamdi Çelebi, Kanuni'nin oğlu Şehzade Mustafa'nın kâtibidir; ikisi birbirine karıştırılmamalıdır.

İbrâhim Çelebi'nin Bostancıbaşı Mahallesi'ndeki mektebi ve vakfı hakkında, Hüsameddin'in verdiği bilgi dışında bir kaynak bulunamadı. Aynı soydan gelen Nefîszâde adı, sonraki maddelerde hattat Nefeszâde İbrâhim Efendi'nin ailesi ile birlikte yeniden karşımıza çıkar.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 36–36. amasya.bel.tr
  • "Hüseyin Hüsameddin Yasar'ın Amasya Tarihi'nde Elvan Çelebi ve Soyu". https://molekuleredebiyat.com/?p=740

Akademik çalışmalar

6. Cilt içindekiler