AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Efendi-Oğuz Müftü

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 75–76 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

[220] Köprülüdür. Kabakozlu Hacı İbrâhim Efendi’den tahsîl-i ilm ü ma’rifet etdi. Sonra mekteb mu’allimi iken ba’zı a’yânın iltizâmıyla 1289’da Köprü müftüsü oldu. İki yıl kadar müsevvidiyle idâre-i maslahat ederek 1291 hudûdunda vefât etdi. Latîf meşreb, sâde dil, ilmen zayıf, kuvve-i natıkası oldukça düzgün bir zât idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Köprülüdür. Kabakozlu Hacı İbrâhim Efendi'den ilim ve marifet tahsil etti. Daha sonra mektep muallimi iken bazı ileri gelenlerin desteğiyle 1289 [1872-73] yılında Köprü müftüsü oldu. İki yıl kadar işleri müsevvidi (fetvaları yazıya geçiren kâtibi) aracılığıyla yürüttükten sonra 1291 [1874-75] dolaylarında öldü. Hoş tabiatlı, saf gönüllü, ilimde zayıf, fakat konuşma yeteneği oldukça düzgün bir zattı.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • ilm ü ma'rifet: ilim ve bilgi, kültür
  • mekteb mu'allimi: sıbyan mektebi öğretmeni
  • iltizâm: burada bir kimseyi kayırma, destekleme
  • müsevvid: yazılacak fetvaların müsveddesini hazırlayan ya da temize çeken kâtip
  • idâre-i maslahat: işi idare etme, geçiştirme
  • latîf meşreb: hoş tabiatlı
  • sâde dil: saf, iyi niyetli
  • kuvve-i natıka: konuşma yeteneği

Hüsameddin'in Açık Sözlü Bir Biyografisi

Bu kısa madde, Hüsameddin'in kişileri anlatırken ne kadar açık sözlü olabildiğini gösteren örneklerden biridir. Bir önceki maddede hocası Kabakozlu Hacı İbrâhim Efendi'yi "meşhur âlimlerden, fakih" diye öven yazar, öğrencisi için "ilimde zayıf" demekten çekinmez. Ona göre Oğuz Müftü, müftülüğe ilmî yeterliği sayesinde değil, bazı ileri gelenlerin desteğiyle gelmiş, görevini de fetvaları hazırlayan bir müsevvidin yardımıyla yürütmüştür. Yazar yine de onun hoş tabiatını, saflığını ve düzgün konuşmasını kaydetmeyi ihmal etmez.

Taşrada Müftü Tayini

Hüsameddin'in "bazı ileri gelenlerin desteğiyle" sözü, taşra müftülüğünün işleyişine dair bilinen bir duruma işaret eder. Osmanlı Devleti'nde taşradaki müftüler şeyhülislâmlığa bağlı bir teşkilatın parçasıydı; ancak tayinlerde yerel halkın ve ileri gelenlerin etkisi büyüktü. Mehmet Sait Sütcü'nün arşiv belgelerine dayanan çalışması, bir müftülüğe birden fazla kişinin talip olabildiğini, kimi zaman ehliyetsiz kişilerin tayin edildiğini ve bunun yerel âlimlerin şikâyetlerine yol açtığını örneklerle ortaya koyar. Aynı çalışmada, sınavı kazanan bir adayın yerine ehliyeti olmayan birinin Trabzon müftülüğüne getirilmesine itiraz eden çarşı müderrislerinin telgrafı ve Amasya müftülüğüne usulsüz bir tayin yapıldığına dair 1317 [1899-1900] tarihli bir belge de anılır.

Sütcü, fetva işlerindeki görevlileri de tanımlar: şeyhülislâma gelen soruları ve verilen cevapları düzenleyen görevliye fetva emini, yazılacak fetvaları temize çeken kişiye ise müsevvid denirdi. Hüsameddin'in "müsevvidiyle idare-i maslahat ederek" ifadesi, müftünün fetvaların hazırlanmasını büyük ölçüde bu yardımcısına bıraktığını anlatır.

"Oğuz Müftü" Adı Üzerine

Hüsameddin, maddenin başlığında kişiyi "Oğuz Müftü" diye anar, fakat bu lakabın nereden geldiğini açıklamaz. Hocası Kabakozlu İbrâhim Efendi'nin geldiği bölgenin adı kaynaklarda "Kabakoz" ya da "Kabaoğuz" biçiminde geçer. Lakabın bu bölge adıyla ilgili olması akla gelir, ancak bu yalnızca bir ihtimaldir ve doğrulanamamıştır. Oğuz Müftü'ye dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 75–76. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

6. Cilt içindekiler