Mar’aş ahâlisinden Mehmed bin Abdullah oğludur. Amasya’ya gelip Malatyalı Sûfî Mehmed, Payaslızâde el-Hâc Abdulhalîm Efendilerden ikmâl-i tahsîl ederek mücâz ve ders-i âm oldu. 1290 cumâdelûlâsının evâsıtında vefât eden Abdullah Paşa müderrisi Hacı Osmân Efendizâde es-Seyyid Ebûbekir Efendi bin es-Seyyid Mehmed Efendi’nin yerine Abdullah Paşa Medresesi müderrisi olduğu hâlde 1294 senesi recebinde vefât etdi. Ulemâdan, vâ’iz, kâni’, halîm idi.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
İbrâhim Efendi-Mar’aşlı
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 76 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Maraş halkından Mehmed bin Abdullah'ın oğludur. Amasya'ya gelip Malatyalı Sûfî Mehmed ve Payaslızâde Hacı Abdülhalîm efendilerden öğrenimini tamamlayarak icazet aldı ve ders okutma yetkisi kazandı. 1290 yılı cemaziyelevvel ayının ortalarında [Temmuz 1873] ölen Abdullah Paşa müderrisi Hacı Osman Efendizâde Seyyid Ebûbekir Efendi bin Seyyid Mehmed Efendi'nin yerine Abdullah Paşa Medresesi müderrisi oldu ve bu görevde iken 1294 yılı receb ayında [Temmuz-Ağustos 1877] öldü. Âlimlerdendi; vaizdi, kanaatkâr ve yumuşak huylu biriydi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
- mücâz: icazet almış, ders vermeye yetkili kılınmış
- ders-i âm: camide ya da medresede herkese açık ders okutan müderris; bu yetkiyi kazanmış âlim
- evâsıt: bir ayın orta günleri (11-20 arası)
- müderris: medrese hocası
- vâ'iz: vaaz veren; kâni': kanaatkâr; halîm: yumuşak huylu
Abdullah Paşa Medresesi
İbrâhim Efendi'nin son görev yeri olan Abdullah Paşa Medresesi, Amasya'nın Sofular Mahallesi'nde, Abdullah Paşa Camii'nin avlusunda yer alır. Sinanoğlu Hacı Abdullah Paşa tarafından 890 [1485] yılında dârülhadis, yani hadis öğretimine ayrılmış bir medrese olarak yaptırılmış, vakfiyesi ise oğlu Abdî Bey tarafından 907 [1501] yılında düzenlenmiştir. Osman Keskiner'in tarifine göre medrese, caminin iç kapısının önündeki boşluğun iki yanında ikişer odadan ibarettir; boşluğun üstü büyük bir kubbeyle örtülüdür, odalar küçüktür ve dershane olarak caminin kendisi kullanılır. Hadis öğretimi üzerine yapılan araştırmalar bu yapıyı, II. Bayezid devrinden kitabesi ve özgün yapısıyla günümüze ulaşmış ender dârülhadislerden biri olarak anar; halk arasında Sofular Camii adıyla bilinir ve kitabesinde "dârülhadis" ibaresi açıkça okunur.
Medresenin müderrisleri arasında Şermîzâde Takıyyüddin Efendi ile Abdî Efendi gibi hadis âlimleri sayılır; müderrisliği 50 akçe derecesinde bir rütbe olarak değerlendirilmiştir. Maraşlı İbrâhim Efendi'nin 1873'te bu kürsüye gelmesi, taşradan gelip Amasya'da yetişen bir talebenin şehrin köklü bir medresesinde hocalığa kadar yükselebildiğini gösterir. Görevi dört yıl kadar sürmüş, nisan ayında başlayan 93 Harbi'nin sürdüğü 1877 yazında ölümüyle son bulmuştur.
Hocaları
Metinde adı geçen Payaslızâde Hacı Abdülhalîm Efendi, Amasya'da Payaslızâde adıyla anılan bir âlim ailesine mensuptur. Aynı aileden Payaslızâde Hacı Hakkı Efendi'nin evinin Devehane Mahallesi'nde olduğu, Mîr Hamza Nigârî'nin 1298 [1881] yılında birkaç ay bu evde kaldığı Hüsameddin'in başka bir yerde aktardığı bilgiler arasındadır. Malatyalı Sûfî Mehmed Efendi'ye ve İbrâhim Efendi'nin selefi Ebûbekir Efendi'ye dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 76. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
- Osman Keskiner, "Amasya Dâru'l-Hadisleri ve Kültürümüzdeki Yeri", Anadolu'da Hadis Geleneği ve Dâru'l-Hadisler Sempozyumu, Samsun 2011.
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Dârülhadis" maddesi (islamansiklopedisi.org.tr/darulhadis).
- Metin Hakverdioğlu, "Mir Hamza Nigârî ve Süfyânîler", Alevilik Araştırmaları Dergisi, sayı 12, 2016.
Diğer kaynaklar
- Türkiye Maarif Ansiklopedisi, "Amasya" maddesi (turkmaarifansiklopedisi.org.tr/amasya).