Amasyalıdır. “Şehirlioğlu” demekle meşhûr el-Hâc Osmân Ağa bin Şehrî el-Hâc İbrâhim Ağa’nın mahdûmudur. Fâzıl-ı meşhûr Iydîzâde el-Hâc Âkif Mustafa Efendi’den, ba’dehû İstanbul’da Kazâbâdi el-Hâc Ahmed Efendi tilmizi Amasyalı Büyük Hâfız Mehmed Efendi’den ahz-ı ulûm ederek mücâz ve ders-i âm ve bil-imtihân 1168’de İstanbul müderrisi 1191’de Dârü’l-hadîs-i Süleymaniye müderrisliğinden Kudüs-i Şerîf Mollası oldu. 1196 senesi evâ’ilinde vefât etdi. Âlim, kâmil idi.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
İbrâhim Efendi-Şehirlizâde es-Seyyid Hâfız
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 62 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. "Şehirlioğlu" diye tanınan el-Hâc Osman Ağa'nın oğludur; Osman Ağa, Şehrî el-Hâc İbrahim Ağa'nın oğludur. Ünlü bilgin Iydîzâde el-Hâc Âkif Mustafa Efendi'den, sonra İstanbul'da Kazâbâdî el-Hâc Ahmed Efendi'nin öğrencisi olan Amasyalı Büyük Hâfız Mehmed Efendi'den ilim alarak icazet aldı ve genel ders verme yetkisini kazandı. İmtihanla 1168'de [1754-55] İstanbul müderrisi, 1191'de [1777-78] Süleymaniye Dârülhadisi müderrisliğinden Kudüs-i Şerîf Mollası oldu. 1196 yılının başlarında [1781-82] vefat etti. Âlim ve olgun bir kişiydi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- tilmîz: öğrenci
- mücâz: icazetli
- ders-i âm: herkese açık ders
- bil-imtihân: imtihanla
- Dârülhadis-i Süleymâniye: Süleymaniye Külliyesi'ndeki hadis medresesi
- Kudüs-i Şerîf Mollası: Kudüs kadısı; molla, kadılık rütbesinin adıdır
- evâil: başları
Müderrislikte Yükselme
Maddede İstanbul müderrisliğine, sonra Süleymaniye Dârülhadisi'ne, en sonunda Kudüs mollalığına geçiş görülür. Ansiklopedi maddesine göre aşağı medreselerden yükselen müderrisler, imtihanla Sahn müderrisliğine çıkar; Süleymaniye ve dârülhadis derecelerindeki müderrisler ise İstanbul kadılığına ve Anadolu ile Rumeli kazaskerliğine uzanan bir kademede yer alırdı. Şehirlioğlu'nun kariyeri bu çizgiyi izler. Hüsameddin, İstanbul müderrisliğine 1168'de imtihanla atandığını yazar.
Hocası Iydîzâde Âkif Mustafa Efendi, aynı dönemin Amasya şairidir ve 1173'te [1759-60] ölmüştür. Hocalarından Kazâbâdî Ahmed Efendi ve Büyük Hâfız Mehmed Efendi hakkında okuduğum kaynaklarda bilgi bulunamadı. Kudüs mollalığının tam görev süresi ve Şehirlioğlu ailesi hakkında da bilgi bulunamadı. Başka kaynaklarda bu kişiye dair bilgiye de rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 62–62. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
- "Müderris", TDV İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/muderris
- "Ruûs", TDV İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/ruus
Diğer kaynaklar
- İncinur Atik Gürbüz, "Âkif, Iydî-zâde Mustafa Âkif Efendi", Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, 2014. https://teis.yesevi.edu.tr