AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Ağa-Bektâşoğlu el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 62 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya a‘yânından el-Hâc Bektâş Ağa bin el-Hâc Mehmed Ağa bin [176] el-Hâc Bektâş Ağa’nın oğludur. Yeniçeri olup İrân ve Rus muharebelerinde terakkî ederek mükerreren Amasya serdârı, serdengeçtiler ağası oldu. 1184’de Rus muharebesinde yararlık gösterip turnacı başılık pâyesini aldı. Sonra hâciyân meclislerine a’zâ olup 1195 sâlinden sonra vefât etdi. Cesûr, mücâhid, zî-servet idi. Mahdûmu es-Seyyid el-Hâc Bektâş Ağa ve birâderi el-Hâc Ahmed Ağa’dır.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya eşrafından el-Hâc Bektâş Ağa'nın oğludur; Bektâş Ağa, el-Hâc Mehmed Ağa'nın, o da el-Hâc Bektâş Ağa'nın oğludur. Yeniçeri olup İran ve Rus savaşlarında yükselerek defalarca Amasya serdarı ve serdengeçtiler ağası oldu. 1184'te [1770-71] Rus savaşında gösterdiği yararlılıkla turnacıbaşılık rütbesini aldı. Sonra hacıların meclislerine üye oldu ve 1195'ten [1781] sonra vefat etti. Cesur, gazi, zengin bir kişiydi. Oğlu es-Seyyid el-Hâc Bektâş Ağa ve kardeşi el-Hâc Ahmed Ağa'dır.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • a'yân: eşraf
  • serdâr: komutan
  • serdengeçtiler ağası: serdengeçti adı verilen gönüllü askerlerin komutanı
  • muharebe: savaş
  • terakkî: yükselme
  • pâye: rütbe
  • turnacıbaşı: Yeniçeri Ocağı'nın yüksek rütbeli subaylarından biri
  • mücâhid: savaşan, gazi
  • zî-servet: servet sahibi

Turnacıbaşı Rütbesi

Turnacıbaşı, Yeniçeri Ocağı'nın altı büyük ocak ağasından en küçük rütbelisiydi. Turnacılar adını, Fatih Sultan Mehmed'in av sırasında gördüğü turnaları yakalayan bir tazıdan aldığı rivayet edilen bir olaydan alır; bu bir rivayettir ve belgeye dayanmaz. Turnacıbaşının sembolik görevi padişahla birlikte avlara katılmak ve avı takip eden tazılara bakmaktı. Asıl görevi ise kumandanı olduğu ortanın düzenini sağlamak, savaşta kale muhafızlığı ve nöbetçilik yapmaktı. Dışarıda görev aldığında genellikle Anadolu eyaletinin Ankara, Kütahya gibi sancaklarına gönderilirdi.

Hüsameddin bu maddede "turnacıbaşılık pâyesi" der; yani İbrahim Ağa'ya bu rütbenin unvanı, fiilî görev değil, savaşta gösterdiği yararlılığın karşılığı olarak verilmiştir. Metindeki Amasya serdarlığı ve Rus savaşları 1768-1774 savaşına denk gelir. Maddedeki aile, Bektaş Ağa adının üç kuşak boyunca tekrarlandığı bir yeniçeri ve ayan ailesidir. Bu ailenin başka kaynaklardaki izi okuduğum kaynaklarda bulunamadı.

Kaynakça

6. Cilt içindekiler