Amasya mahkemesi baş-kâtibi Fazlızâde el-Hâc Mehmed Efendi’nin [174] mahdûmudur. Amasya’da hutût-ı mütenevvi’ayı ta’lîm edib ilm ü ma’rifet öğrendi. Ba’dehû İstanbul’a gidip bir müddet mektûbî-yi sadâret kaleminde çalışıp hulefâdan olmuşdu.
Sonra Amasyalı Sarızâde Mehmed Paşa’nın vezâretinde dîvân efendisi olup ma’iyetinde devr-i bilâd etdi. Vezîr-i müşârün-ileyhin ser-askerliğinde nâ’il-i rütbe-i hâcegânî olup 1183 saferinde Paşa’nın Bender’de vefâtı ve zabt-ı muhallefâtı üzerine Amasya’ya geldi.
Bu esnâda Hicâz’a gidip avdetde Cânikli Hacı Ali Paşa’ya intisâb ederek muşarün ileyhin kâtib-i dîvânı olduğu hâlde 1191’de vefât etdi. Oldukça âlim, hattât, işgüzâr idi. Mahdûmu Mehmed Sa’îd Efendi Amasya a’yânındadır.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya mahkemesi baş kâtibi Fazlızâde el-Hâc Mehmed Efendi'nin oğludur. Amasya'da çeşitli yazı türlerini öğrenip ilim ve bilgi edindi. Sonra İstanbul'a gidip bir süre sadaret mektubî kaleminde çalıştı ve halifeler arasına girmişti.
Daha sonra Amasyalı Sarızâde Mehmed Paşa'nın vezirliği sırasında divan efendisi olup maiyetinde şehir şehir dolaştı. Adı geçen vezirin serasker olduğu dönemde hâcegân rütbesine eriştiği hâlde, 1183 saferinde [1769] Paşa'nın Bender'de ölmesi ve geride kalan malların zabtedilmesi üzerine Amasya'ya geldi.
Bu sırada Hicaz'a gidip dönüşünde Canikli Hacı Ali Paşa'ya bağlandı ve adı geçenin divan kâtibi olduğu hâlde 1191'de [1777-78] vefat etti. Epeyce bilgili, hattat ve işgüzar bir kişiydi. Oğlu Mehmed Sa'îd Efendi Amasya eşrafındandır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- hutût-ı mütenevvia: çeşitli yazı çeşitleri (hat türleri)
- mektûbî-yi sadâret: sadrazamlık yazışmalarını yürüten kalem
- hulefâ: halifeler, burada kalemde yardımcı kâtipler
- dîvân efendisi: paşanın divan yazışmalarına bakan kâtip
- devr-i bilâd: şehirleri dolaşma
- müşârün-ileyh: adı geçen
- ser-askerlik: başkomutanlık
- rütbe-i hâcegânî: kalem ricalinin hâcegân rütbesi
- zabt-ı muhallefât: ölenin geride bıraktığı malların devlet adına el konulması
- intisâb: bağlanma
- kâtib-i dîvân: divan yazıcısı
- işgüzâr: çalışkan, iş bilen
Bir Kalem Adamının Yolu
Hüsameddin'in verdiği bilgilerden, Fazlızâde İbrahim Efendi'nin Amasya mahkemesi kâtibinin oğlu olarak yazı sanatını öğrenip İstanbul'daki sadaret kalemine, oradan da bir paşanın maiyetine geçtiği anlaşılır. Bu kişi 1191'de öldüğünde bağlı olduğu Canikli Hacı Ali Paşa, Amasya sancağını 1772'de malikâne olarak almış, 1773'te vezirlikle Kırım seraskerliğine ve Trabzon sancağına getirilmişti. Hüsameddin'in "Canikli Hacı Ali Paşa'nın divan kâtibi" ifadesi, Paşa'nın o yıllardaki konumuyla çelişmez.
Sarızâde Mehmed Paşa'nın Bender'deki ölümü ve vezirliği hakkında okuduğum kaynaklarda bilgi bulunamadı; "Amasyalı Sarızâde" ailesi de doğrulanamadı. Bu kişinin Amasya mahkemesi başkâtibi olan babası, kendisi, Mehmed Sa'îd Efendi ve hattatlığı hakkında da kaynak bulunamadı. Bu nedenle maddenin Paşa ile ilgili kısmı yalnızca Hüsameddin'e dayanan bilgi olarak okunmalıdır.
Kaynakça