Amasya ulemâsından Seküköylüzâde el-Hâc Ahmed Efendi’nin mahdûmu ve Allâme-yi meşhûr el-Hâc Kâşif Mehmed Efendi’nin yeğenidir. Amcasından ahz-ı ulûm ederek ders-i âm, amcasına dâmâd ve Amasya müftülüğünde müsevvid olmuşdu.
1188’de Trabzon vâlisi ve Amasya mutasarrıfı Cânikli Hacı Ali Paşa’nın gadriyle şehîd olan amcasının te’sîriyle Hacı Ali Paşa aleyhinde ba’zı tefevvuhâta cür’et eylediğinden [173] Amasya mütesellimi olan Câniklizâde Battal Hüseyin Bey’in özrüyle 1188 senesi şevvâlinin evâ’ilinde şehîd edildi. Sâdât-ı ulemâdan bir zât-ı muhteremdir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya âlimlerinden Seküköylüzâde el-Hâc Ahmed Efendi'nin oğlu ve ünlü allâme el-Hâc Kâşif Mehmed Efendi'nin yeğenidir. Amcasından ilim alarak genel ders verme yetkisini kazandı, amcasına damat oldu ve Amasya müftülüğünde müsevvit olarak çalışmıştı.
1188'de [1774-75] Trabzon valisi ve Amasya mutasarrıfı Canikli Hacı Ali Paşa'nın haksızlığıyla şehit edilen amcasının etkisiyle, Hacı Ali Paşa aleyhinde bazı ağır sözler söylemeye cesaret ettiğinden, Amasya mütesellimi olan Câniklizâde Battal Hüseyin Bey'in ileri sürdüğü gerekçeyle 1188 senesi şevvâlinin başlarında şehit edildi. Seyyidler soyundan ulu bir kişiydi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- dâmâd: damat
- müsevvid: müftülükte fetva taslağı hazırlayan yazıcı
- gadr: haksızlık, zulüm
- şehîd: burada haksız yere öldürülen
- tefevvuhât: ağızdan çıkan, ağır sözler
- cür'et: cesaret etme
- mütesellim: bir yerin yönetimini üstlenen vekil
- özür: bahane, gerekçe
- sâdât: seyyidler
- zât-ı muhterem: saygıdeğer kişi
Canikli Hacı Ali Paşa ve Amasya
Maddedeki olayın zemini, Canikli Hacı Ali Paşa'nın Amasya üzerindeki hâkimiyetidir. Paşa 1133'te [1720-21] İstanbul'da doğmuş, kapıcıbaşı Fatsalı Ahmed Ağa'nın küçük oğludur. 1762'de Canik muhassılı olmuş, 30 Mayıs 1772'de Amasya sancağı kendisine malikâne olarak verilmiş, 1773 Aralık ayında vezirlik ve Kırım seraskerliğiyle birlikte Trabzon sancağı da eklenmiştir. Hüsameddin'in "Trabzon valisi ve Amasya mutasarrıfı" nitelemesi bu bilgiyle örtüşür. Büyük oğlu Battal Hüseyin Bey de 1776'da Şarkîkarahisar hassı voyvodalığını almış, 1778'de kapıcıbaşılık unvanını kazanmıştır.
Paşa'nın yönetimi Amasya'da hoşnutsuzluk yaratmıştır: Mikdad Ahmed Paşa'nın baskısına dayanamayan Amasya âyanı 1778 sonlarında Çapanoğlu Mustafa Bey'e sığınmış, Canikliler sonunda Çapanoğulları karşısında yenilmiştir. Hüsameddin'in aktardığı olay, bu gerginliğin daha erken bir aşamasında Amasya'daki âlimlerin de Paşa ile karşı karşıya geldiğini gösterir. Kâşif Mehmed Efendi'nin öldürülmesi ve yeğeninin söylediği sözler hakkında okuduğum kaynaklarda bilgi bulunamadı; bu bilgi yalnızca Hüsameddin'e dayanır. Hüsameddin amcanın ölümünü "gadr" diye niteler, yani haksız bir öldürme olarak görür. Battal Hüseyin Bey'in Amasya mütesellimliği de kaynaklarda doğrulanamadı; kaynaklardan yalnızca Paşa'nın büyük oğlu olduğu bilinir.
Kaynakça