[171] Amasya a’yânından Dânişzâde Hâfız el-Hâc Osmân Efendi bin Dâniş Mehmed Efendi’nin oğludur. Büyük birâderi el-Hâc Halîl Efendi’nin önünde fenerini taşıdığından “Fenârci, Fenerci” diye meşhûr olarak hâcıyân u a’yân meclislerine a’zâ oldu. Bu esnâlarda vefât etdi.
Oğulları el-Hâc Halîl, Osmân Efendilerdir. Fenercizâde Amasya müftüsü el-Hâc Evliyâ Halîl Keşfî Efendi ba’zı ta’likâtında “Halîl bin İbrâhim el-Fenârî” ve ba’zılarında “Halîl bin İbrâhim bin Osmân el-Fenârî” diye imzâ koymuşdur. Evliyâ Hacı Halîl Efendi’nin mahdûmları el-Hâc Hâfız Mehmed, İbrâhim Efendilerdir.
Hacı Hâfız Mehmed Efendi, tefsîr ve hadîsde yegâne-i rûzgâr olan ulemâdan olup Fenercizâdelikle meşhûr idi.
Oğulları Hâfız Ali, Ömer Efendilerdir. Hâfız el-Hâc Ali Efendi de ulemâdan olup bilâ-veled fevt oldu. Ömer Efendizâde es-Seyyid Mehmed Efendi de 1290’da bilâ-veled vefât etdi. Bunlar da Fenercizâdelikle meşhûr idiler.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya eşrafından Dânişzâde Hâfız el-Hâc Osman Efendi'nin oğludur; Osman Efendi de Dâniş Mehmed Efendi'nin oğludur. Büyük kardeşi el-Hâc Halîl Efendi'nin önünde fenerini taşıdığı için "Fenârcı, Fenerci" diye tanınarak hacıların ve eşrafın meclislerine üye oldu. Bu sıralarda öldü.
Oğulları el-Hâc Halîl ve Osman Efendilerdir. Fenercizâde Amasya müftüsü el-Hâc Evliyâ Halîl Keşfî Efendi bazı notlarında "Halîl bin İbrahim el-Fenârî", bazılarında "Halîl bin İbrahim bin Osman el-Fenârî" diye imza atmıştır. Evliyâ Hacı Halîl Efendi'nin oğulları el-Hâc Hâfız Mehmed ve İbrahim Efendilerdir.
Hacı Hâfız Mehmed Efendi, tefsir ve hadiste çağının tek örneği sayılan âlimlerden olup Fenercizâde adıyla tanınırdı.
Oğulları Hâfız Ali ve Ömer Efendilerdir. Hâfız el-Hâc Ali Efendi de âlimlerdendi ve çocuksuz öldü. Ömer Efendizâde es-Seyyid Mehmed Efendi de 1290'da [1873-74] çocuksuz vefat etti. Bunlar da Fenercizâde adıyla tanınırdı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- a'yân: eşraf, kentin ileri gelenleri
- fener: aydınlatma için taşınan lamba
- hâcıyân u a'yân meclisleri: hacıların ve eşrafın toplantıları
- ta'lîkât: kenar notları, ilmî notlar
- nisbe: bir yere ya da kişiye bağlılığı gösteren ad eki
- yegâne-i rûzgâr: çağının tek örneği
- bilâ-veled fevt oldu: çocuksuz öldü
Bir Lakabın Soyadına Dönüşmesi
Madde, bir lakabın aile adına dönüşmesini gösterir. Büyük kardeşin önünde fener taşıyan İbrahim Efendi "Fenerci" diye anılmış, bu ad oğullarına ve torunlarına geçerek "Fenercizâde" olmuştur. Hüsameddin, aileden müftü olan Evliyâ Halîl Keşfî Efendi'nin bazı notlarında "el-Fenârî" nisbesiyle imza attığını da kaydeder. Lakap böylece kitabî bir nisbeye çevrilmiş olur.
Maddedeki "büyük kardeş" Halîl Efendi, büyük olasılıkla önceki maddede babası olarak anılan Halîl Efendi'dir; soy zinciri örtüşür. İbrahim Efendi'nin kendi oğlu Halîl ise ayrı bir kişidir ve müftülük yapmıştır. Hâfız Mehmed Efendi'nden sonraki kuşakta ilim yolunun sürdüğü, ancak Ali ve Mehmed Efendilerin çocuksuz ölmesiyle bu kolun sona erdiği metinden anlaşılır. Müftü Evliyâ Halîl Keşfî Efendi'nin görev dönemi ve notları hakkında okuduğum kaynaklarda bilgi bulunamadı. Başka kaynaklarda bu kişiye dair bilgiye de rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 61–61. amasya.bel.tr