Amasyalıdır. Amasya’da meskûn Gürcülerden Çelebi Mehmed Ağazâde Pîrî Ağa’nın mahdûmudur. Kara İbrâhim Paşa vakfiyelerinde, Amasya sicillâtında, Ayasofya mahzeninde mevcûd Ferâşet Defterinde böyle mestûrdur. Yalnız Ferâşet Defterinde “İbrâhim Ağa bin Pîrî Bey Mütedeyyînzâde” diye yazılıdır. Bayburdluzâde Kara İbrâhim Paşa’nın mîrâhûrluğunda Ağaları silkine dâhil olup 1085’de Amasya’da Sultân Bâyezîd evkâfı mütevellîsi olarak vatanına geldi. Müşârün-ileyhin vezâretinde kethüdâsı ve 1095 senesi gurre-i muharreminde kethüdâ-yı sadr-ı âlî oldu.
1097 senesi muharreminde efendisinin azlinde vezâretle Şâm vâlisi olduysa da az müddet sonra azledilip 1098 senesi cumadel-âhiresinde Tımışvar muhâfızı oldu. [117] Fakat kal’a halkına karşı pek zâlimâne ve şedîdâne davrandığından 1099 senesi saferinde ahâli tarafından itlâf edildi. Bu vâk’a Ferâşet Defterinde mezkûr ve Silahdâr Târîhinde mestûrdur. Buna Gürcü İbrâhim Paşa, Gürcüzâde Kör İbrâhim Paşa denmişdir. Mahdûmu Bıyıklı Mehmed Paşa da vüzerâdandır.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Amasya'da yerleşik Gürcülerden Çelebi Mehmed Ağazâde Pîrî Ağa'nın oğludur. Kara İbrâhim Paşa'nın vakfiyelerinde, Amasya şeriye sicillerinde ve Ayasofya mahzeninde bulunan Ferâşet Defteri'nde böyle yazılıdır. Yalnız Ferâşet Defteri'nde "İbrâhim Ağa bin Pîrî Bey Mütedeyyînzâde" diye kayıtlıdır. Bayburdluzâde Kara İbrâhim Paşa'nın mîrâhûrluğu sırasında onun ağaları arasına girdi; 1085'te [1674-75] Amasya'da Sultan Bayezid vakıflarının mütevellisi olarak memleketine geldi. Adı geçen paşanın vezirliğinde onun kethüdâsı, 1095 yılının başında [Aralık 1683] de sadrazamın kethüdâsı oldu.
1097 muharreminde [1685-86] efendisinin azliyle vezirlik rütbesiyle Şam valisi oldu, ama kısa bir süre sonra azledildi ve 1098 cemâziyelâhiresinde [Nisan-Mayıs 1687] Temeşvar muhafızı oldu. Fakat kale halkına karşı çok zalimce ve sert davrandığı için 1099 safer ayında [Aralık 1687-Ocak 1688] halk tarafından öldürüldü. Bu olay Ferâşet Defteri'nde yazılıdır ve Silahdâr Tarihi'nde kayıtlıdır. Kendisine Gürcü İbrâhim Paşa, Gürcüzâde Kör İbrâhim Paşa denmiştir. Oğlu Bıyıklı Mehmed Paşa da vezirlerdendir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mütedeyyin: dindar
- ferâşet defteri: eşya ve döşeme anlamındaki ferâşet sözünden, devlet arşivinde saklanan bir kayıt defteri (içeriği metinde açıklanmıyor)
- silk: sınıf, zümre
- kethüdâ-yı sadr-ı âlî: sadrazamın kâhyası
- itlâf: öldürme, yok etme
- şedîd: sert
- muhâfız: bir kalenin ve çevresinin yönetici komutanı
- vâk'a: olay
Kara İbrâhim Paşa'nın Gürcü Kethüdâsı
Pîrî Ağazâde İbrâhim Ağa, Kara İbrâhim Paşa'nın maiyetinde yükselen Amasyalılardan biridir; Bayburdluzâde maddesinde (6-132) vakfiyesinde ve Amasya sicillerinde kethüdâ olarak yazıldığı söylenir. Efendisi sadrazamlıktan indirilince kendisi vezirlik rütbesiyle Şam valiliğine gönderilmiş, kısa süre sonra azledilip Temeşvar muhafızlığına getirilmiştir. Gürcülerin Amasya'da yerleşik bir topluluk olduğu ve Osmanlı idaresinde önemli yer tuttukları Hüsameddin'in başka maddelerinden de anlaşılır.
Temeşvar'da Ölümü
Hüsameddin ölümünü kale halkının öldürmesi olarak yazar. Bir araştırmada, Temeşvar muhafızı bir İbrâhim Paşa'nın, maaşları ödenmediğini ileri süren kale askerlerince öldürüldüğü, mallarının yağmalandığı ve Belgrad'daki başkomutanın bunun üzerine Temeşvar'a yöneldiği anlatılır; olay 1688 yılına bağlanır. Hüsameddin'in verdiği 1099 safer, yaklaşık aynı dönemdir. Ancak o araştırmada paşa "Ahıskalı" olarak adlandırıldığından, bu kaydın Pîrîzâde ile aynı kişiye ait olduğunu kesin saymak güçtür. Hüsameddin'in kendi gerekçesi (kale halkına zulüm) ile askerlerin maaş gerekçesi birbirini dışlamaz ama birbirini doğrulamaz da.
Bıyıklı Mehmed Paşa
Oğlu Bıyıklı Mehmed Paşa için Hüsameddin yalnızca "vezirlerdendir" der. Ona dair ayrı bir kayıt bulunamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 45–45. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar