Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 46 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Amasyalıdır. Amasya müftüsü müfessir-i meşhûr el-Hâc Hızır Efendi’nin büyük mahdûmudur. Pederinden ikmâl-i tahsîl edib ders-i âm ve sonra Halfet Gâzi müderrisi oldu. 1070’de pederiyle beraber Magosa’ya i’zâm edilip avdetinde tedrîs-i ulûm ederek 1078’de Yörgüç Paşa müderrisi oldu.
1084’de pederinin vefâtında ma’zûl ve ba’dehû mükerreren [119] Hızır Paşa müderrisi ve Sultân Bâyezîd kürsü şeyhi olup 1105 senesi evâ’ilinde vefât etdi. Âlim, vâ’iz, müteşerri’ idi. Mahdûmu Mehmed Efendi’dir.
Amasyalıdır. Amasya müftüsü, ünlü müfessir el-Hâc Hızır Efendi'nin büyük oğludur. Öğrenimini babasından tamamlayıp genel ders verme yetkisini aldı, sonra Halfet Gazi müderrisi oldu. 1070'te [1659-60] babasıyla birlikte Magosa'ya sürüldü; dönüşünde ilim öğretip 1078'de [1667-68] Yörgüç Paşa müderrisi oldu.
1084'te [1673-74] babasının vefatıyla görevinden alındı, sonra birkaç kez Hızır Paşa müderrisi ve Sultan Bayezid kürsü şeyhi olup 1105 yılının başında [1693-94] vefat etti. Bilgin, vaiz ve şeriata bağlı biriydi. Oğlu Mehmed Efendi'dir.
Maddede anılan medreselerden Halfet (Hilfet) Gazi Medresesi, on üçüncü yüzyıl başına, 1209-10 yıllarına tarihlenir. Hızır Paşa Medresesi, Hızır Paşa tarafından cami, imaret, hamam, mektep ve çeşmeden oluşan bir külliyenin parçası olarak yaptırılmıştır; kimi çalışmalarda bu külliye 1466 yılına bağlanır. Yörgüç Paşa Medresesi'nin müderrislerinin görev süreleri ve maaşları vakfiyesinde belirtilmiştir. Hüsameddin'in andığı üç medrese, İbrâhim Efendi'nin basamak basamak yükseldiği Amasya medrese düzenini gösterir.
Hüsameddin, İbrâhim Efendi'nin babasıyla birlikte 1070'te Magosa'ya (Kıbrıs'ın Gazimağusa kenti) gönderildiğini yazar ama sürgünün sebebini vermez. Bu sürgüne dair başka kaynaklarda bir açıklama bulunamadı; gerekçe konusunda bir şey söylenemez. Hızır Efendi için Hüsameddin ünlü bir müfessir olduğunu ve Amasya müftülüğü yaptığını yazar; İbrâhim Efendi'nin "Hızır Efendizâde" adı bu babaya bağlıdır.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar