AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Çelebi-Haydarzâde es-Seyyid el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 45 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalıdır. Es-Seyyid Hasan Çelebi bin es-Seyyid Haydar Efendi bin es-Seyyid Şemseddîn Ahmed Efendi bin es-Seyyid Muhyiddîn Mehmed el-Havzavî mahdûmudur. A’yân-ı sâdâtdan olup 1099 senesinde Emîr vak’asında sâhib-i kelâm olduğundan menkûb ve ba’dehû merhûm oldu. Birâderi es-Seyyid Mahmûd Çelebi de meşhûr idi. Bunun da mahdûmu es-Seyyid el-Hâc İbrâhim Efendi’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Es-Seyyid Hasan Çelebi bin es-Seyyid Haydar Efendi bin es-Seyyid Şemseddîn Ahmed Efendi bin es-Seyyid Muhyiddîn Mehmed el-Havzavî'nin oğludur. Seyyid ailelerin ileri gelenlerindendi. 1099'da [1687-88] Emîr olayında sözü çok söylediği için sürgün edildi (menkûb oldu), sonra vefat etti. Kardeşi es-Seyyid Mahmûd Çelebi de tanınmıştı. Bunun da oğlu es-Seyyid el-Hâc İbrâhim Efendi'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • es-Seyyid: Hz. Peygamber'in soyundan gelenlere verilen unvan
  • a'yân-ı sâdât: seyyid ailelerinin ileri gelenleri
  • Emîr vak'ası: 1099'da Amasya'da yaşanan ve metinde ayrıca açıklanmayan olay
  • sâhib-i kelâm: sözü geçen, çok konuşan
  • menkûb: sürgüne gönderilmiş, felakete uğramış
  • merhûm: ölmüş

Havzavî Seyyidleri

Maddede sayılan soy zinciri, Hüsameddin'in kitabında Amasya'daki seyyid ailelerin "silsilename" ile belgelendiğini gösterir. Seyyid Muhyiddîn Mehmed el-Havzavî'nin soyundan gelenler Amasya seyyidleri arasında sayılır ve adları Hüsameddin'in başka maddelerinde de geçer. Seyyidlik, Osmanlı'da nakîbüleşrâf adı verilen görevlilerin denetiminde kayıtlı bir statüydü; Amasya, Sivas ve Çorum yörelerinde seyyid yoklamaları yapıldığı ve soyunu belgeleyemeyenlerin ayrıcalıklarının kaldırıldığı bilinir.

1099 Olayı

İbrâhim Çelebi'nin sürgün edildiği "Emîr vak'ası"nın ne olduğu kitabın bu maddesinde anlatılmaz. Aynı olay bir sonraki maddelerde de dolaylı olarak geçer: Hacı İmâm İbrâhim Efendi 1099'da Emîrler olayında görevinden alınıp Hicaz'a gider (6-141). Halvetî tekkelerine dair bir çalışmada, Amasya'daki Çevikçe Tekkesi'nin şeyhinin 1099 (1688) olaylarına karıştığı gerekçesiyle görevden uzaklaştırıldığı yazılır. Bu kayıtlar, 1688'de Amasya'da din adamı ve seyyid çevresini etkileyen bir olay yaşandığını düşündürür. Anadolu'da seyyidlere "emîr" de denildiğinden olayın seyyid zümresiyle ilgili olması akla gelir, ama bu bir çıkarımdır; olayın niteliğine dair açık bir anlatım bulunamadı. Tarih, devlet merkezindeki 1687-88 karışıklığıyla aynı döneme düşer; aralarında bağ olup olmadığı kaynaklardan anlaşılmıyor.

Aynı Adlı Akrabalar

Hasan Çelebi'nin kardeşi Mahmûd Çelebi'nin oğlu da İbrâhim adını taşır; kitapta bu ikinci İbrâhim Efendi'nin hâl tercümesi ayrı bir maddedir (6-143). Amca ve yeğen aynı adı taşıdığından kayıtlar karıştırılmamalıdır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 45–45. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler