Amasya eşrâfından Osmân Bey bin Ebûbekir Bey bin Mîrlivâ [38] Derviş Bey’in mahdûmu ve Anadolu vâlisi Ömer Paşa’nın birâder-zâdesidir. Şâdgeldi Paşa ahfâdından olup Amasya eşrâfından Hâce Paşazâde el-Hâc İbrâhim Bey’in dâmâdı oldu.
Sipâhi meşâhirinden olup Sivas kethüdâyeri, 1124’de vâlî kâim-i makâmı ve ba’dehû Sivas mütesellimi oldu. 1127’de İstanbul’da Hasekî olan Sivaslı Seyyid Mehmed Ağa’nın nüfûzuyla Amasya‘ya avdet etdi.
1131’de Tokat Voyvadası ve Amasya beytü’l-mâl emîni olup 1134’de İran harbine me’mûr oldu. 1137’de İran muhârebâtında vefât etdi. Şecî’, müdebbir, zî-nüfûz bir zât idi. Mahdûmu İbrâhim Paşa’dır.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya ileri gelenlerinden Osman Bey'in oğludur; Osman Bey, Ebûbekir Bey'in, o da mirliva Derviş Bey'in oğludur. Anadolu valisi Ömer Paşa'nın kardeşinin oğludur. Şâdgeldi Paşa'nın torunlarındandır; Amasya ileri gelenlerinden Hâce Paşazâde Hacı İbrahim Bey'in damadı oldu.
Sipahilerin tanınmışlarından olup Sivas kethüdâyeri, 1124'te [1712-13] vali kaymakamı, sonra da Sivas mütesellimi (vali vekili) oldu. 1127'de [1715] İstanbul'da Hasekî olan Sivaslı Seyyid Mehmed Ağa'nın nüfuzuyla Amasya'ya döndü.
1131'de [1718-19] Tokat voyvodası ve Amasya beytülmâl emini olup 1134'te [1721-22] İran savaşına görevlendirildi. 1137'de [1724-25] İran savaşlarında öldü. Yiğit, tedbirli ve nüfuzlu bir kimseydi. Oğlu İbrahim Paşa'dır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- eşrâf: ileri gelenler, itibarlı aileler
- mîrlivâ: sancak beyi
- birâder-zâde: kardeşin oğlu
- ahfâd: torunlar, soyundan gelenler
- dâmâd: damat
- sipâhi: dirlik sahibi atlı asker
- kethüdâyeri: kethüdanın yerine bakan görevli; Sivas'taki görev kapsamı doğrulanamadı
- vâlî kâim-i makâmı: vali kaymakamı, vali yokken onun yerine bakan
- mütesellim: vali ya da sancak beyi adına bir bölgeyi yöneten vekil
- voyvoda: bir bölgenin gelirlerini toplamakla görevli idareci
- beytü'l-mâl emîni: devlete kalan malların ve mirasçısız mirasın yönetiminden sorumlu görevli
- şecî': yiğit, cesur
- müdebbir: tedbirli, işi iyi çeviren
- zî-nüfûz: nüfuz sahibi
Şâdgeldi Paşa Soyu
Hüsameddin, İdris Ağa'nın soyunu Şâdgeldi Paşa'ya dayandırır. Kaynaklarda Hacı Şâdgeldi, XIV. yüzyıl sonlarında Amasya emiridir. 1365'te Eretnaoğlu Mehmed Bey'i öldürenler arasında adı geçer. Sivas'ta hâkimiyetini kuran Kadı Burhâneddin, başlıca rakibi olan Amasya hâkimi Hacı Şâdgeldi'yi saf dışı bırakmış, 1381 sonbaharında onun üzerine yürüyüp yenmiş ve öldürtmüştür. Hüsameddin'in andığı soy bağını bağımsız bir kaynakla doğrulayamadık; ad benzerliği kesin akrabalık sayılmamalıdır.
İran Seferleri
Hüsameddin'in "1134'de İran harbine me'mûr oldu, 1137'de İran muhârebâtında vefât etdi" cümlesi, III. Ahmed döneminde Safevîlere karşı yürütülen savaşlarla ilgilidir. Kaynaklara göre Osmanlı-İran savaşları 1723'te başlamış, kesintilerle 1747'ye kadar sürmüştür. Savaşların ilk evresinde Sivas eyaleti sefere asker, erzak, vergi ve taşıt hayvanı sağlamıştır. Eyaletten katılan askerler arasında kapıkulları, zeâmet ve timar sahipleri, vali kapı halkları, serdengeçtiler ve levendler sayılır; masraflar için halktan avarız ve imdâd-ı seferiyye adıyla olağanüstü vergiler toplanmıştır. Sivas mütesellimliği yapmış, Tokat voyvodalığında bulunmuş bir sipahi ileri geleninin böyle bir seferde görevlendirilmesi, bu düzenin içinde yer alabilir; ancak onun hangi birlikle gittiği bilinmiyor.
Seferin Hemedan ayağı da bilinir: Eyüplü Hasan Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Kirmanşah'ı aldıktan sonra Hasan Paşa ölmüş, seferi oğlu Ahmed Paşa tamamlamış, elli dokuz günlük kuşatmanın ardından 11 Zilhicce 1136'da [31 Ağustos 1724] Hemedan alınmıştır. Hüsameddin'in verdiği 1137 [1724-25] ölüm yılı bu olayın hemen sonrasına denk gelir; ancak İdris Ağa'nın hangi muharebede öldüğü okunan kaynaklarda belirlenemedi. Hüsameddin'in 1134 [1721-22] tarihi ise savaşların başlangıcı olarak yazılan 1723'ten biraz öncedir; aradaki farkın seferin hazırlık döneminden mi, yoksa tarihlendirmedeki bir kaymadan mı kaynaklandığı doğrulanamadı.
Sivas ve Tokat Bağlantısı
İdris Ağa'nın görev yolu Sivas ve Tokat üzerinden geçer. Hüsameddin'in anlattığına göre Sivaslı Seyyid Mehmed Ağa'nın İstanbul'daki nüfuzu onun Amasya'ya dönmesini sağlamıştır. Aynı Mehmed Ağa'nın Hüsameddin'in bir önceki maddesinde (İdris Ağa-Şeyhîzâde) bir vakıf çekişmesinde etkili biri olarak anıldığı da görülür. Bu iki madde birlikte okunduğunda Hüsameddin'in anlatısında iki ayrı Amasya ailesinin işlerinde İstanbul'daki aynı Sivaslı ağanın adı geçer.
Okunamayanlar
Anadolu valisi Ömer Paşa, Hâce Paşazâde Hacı İbrahim Bey, Derviş Bey ve oğlu İbrahim Paşa hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça