Amasyalıdır. Selâmet Hâtun tekkesi şeyhi Abdülvedûd Efendi bin eş-Şeyh Sun’ullah Buhârî mahdûmu ve eş-Şeyh Abdullatîf Efendi’nin birâder-zâdesidir. Amasya ulemâsından tahsîl-i ulûm edib İmâmzâde eş-Şeyh Nuh Efendi’ye hizmet ederek ondan nâil-i hilâfet ve pederinin irtihâlinde mezkûr tekkenin şeyhi oldu.
Ba’dehû Bâyaezid Paşa imâreti nakîbi ve Mehmed Paşa Câmii vâizi olup halka kendisini sevdirdi. Edhem Baba demekle iştihâr edib 1000 senesi evâhirinde vefât etdi. Âlim, sâlih, muhaddis, vâiz, Buhârî-sîret bir şeyh idi. Mahdûmu eş-Şeyh Sâbir Mehmed Efendi yerini tutdu. Bunlara Yâ Vedûd Oğulları dendi. [42]
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Selâmet Hatun Tekkesi şeyhi Abdülvedûd Efendi'nin oğludur; Abdülvedûd Efendi ise Şeyh Sun'ullah Buhârî'nin oğludur. Şeyh Abdüllatîf Efendi'nin de kardeşinin oğludur. Amasya âlimlerinden ilim öğrenip İmâmzâde Şeyh Nuh Efendi'ye hizmet ederek ondan hilâfet aldı ve babasının ölümü üzerine adı geçen tekkenin şeyhi oldu.
Sonra Bâyezid Paşa İmâreti nakîbi ve Mehmed Paşa Camii vâizi olup halka kendini sevdirdi. Edhem Baba diye tanınarak 1000 [1591-92] yılının sonlarında vefat etti. Âlim, sâlih, hadis bilen, vâiz, Buhârî soyunun huyunu taşıyan bir şeyhti. Oğlu Şeyh Sâbir Mehmed Efendi onun yerini tuttu. Bunlara Yâ Vedûd Oğulları denildi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- birâder-zâde: kardeşin oğlu, yeğen
- nâil-i hilâfet: hilâfet almış, yani şeyhinden tarikatı yürütme yetkisi almış
- irtihâl: ölüm, âhirete göç
- imâret: yoksullara ve yolculara yemek verilen vakıf yapısı
- nakîb: bir topluluğun düzenini gözeten ve onu temsil eden görevli
- vâiz: camide halka öğüt veren, vaaz eden kişi
- muhaddis: hadis ilmine vâkıf kişi
- Buhârî-sîret: Buhara kökenli ailenin yolunu, huyunu taşıyan
- evâhir: sonlar
Selâmet Hatun ve Yâ Vedûd Tekkesi
Tekkenin adı bir kadına dayanır. Anlatıya göre Selâmet Hatun, Amasya kadısı Nizâmeddin Abdurrahman Çelebi'nin kızıdır ve Nakşibendî tekkesi olan Yâ Vedûd Tekkesi'ni 1453'te yaptırmıştır. Halk onun Nuh Tufanı'ndan inekleriyle birlikte kurtulduğunu anlatır, türbesine ineğiyle gömüldüğü de söylenir. Türbe Pirinççi Mahallesi'ndeki Selâmet Hatun Sokağı'ndadır; kare planlı, kubbeli, kesme taş ve moloz taşla örülmüş bu yapı yol seviyesinin altında kalmıştır ve 1992'de tescil edilmiştir. Mahalle halkı dilek ve hayır duası için ziyaret eder.
İstanbul'da, Ayvansaray'da da Yâvedûd Tekkesi diye anılan başka bir tekke vardır; onu İstanbul'un fethine katıldığı söylenen ve halk arasında "Yâvedûd Sultan" denilen Şeyh Abdülvedûd Efendi (ö. 1456) kurmuştur. Adların benzerliği dikkat çekicidir, ama okunan kaynaklarda Amasya'daki Abdülvedûd Efendi ile İstanbul'daki arasında bir bağ kurulmaz. Hüsameddin'in "Yâ Vedûd Oğulları" ifadesi, ailenin tekkenin adıyla anıldığını gösterir.
Bâyezid Paşa İmâreti ve Mehmed Paşa Camii
Edhem Baba'nın görev aldığı iki yapı Amasya'nın iki köklü külliyesidir. Bayezid Paşa Camii, sonradan sadrazam olacak Bayezid Paşa tarafından 1414'te Yeşilırmak'ın doğu kıyısında, Künç Köprüsü'nün karşısındaki Bayezid Paşa Mahallesi'nde yaptırılmıştır. Bayezid Paşa 1416'da Amasya ve Sivas kuvvetleriyle Börklüce Mustafa isyanını bastırmış, şehzade Murad'ın Amasya'ya dönüşünde ona eşlik etmiş, Murad 1421'de II. Murad olarak tahta çıktığında vezîriâzam bulunuyordu. Cami, Bursa tipi ters T planlı yapılar arasında sayılır; 2006'da Vakıflar Genel Müdürlüğü'nce onarılmıştır.
Mehmed Paşa Camii ise II. Bayezid'in veziri ve Şehzade Ahmed'in lalası olan Hızır Paşazâde Mehmed Paşa'nın (ö. 1495) yaptırdığı külliyenin parçasıdır. Cümle kapısındaki Arapça kitâbeye göre inşası Muharrem 891'de [Ocak 1486] tamamlanmıştır. Edhem Baba'nın vaaz verdiği dönemde cami yaklaşık yüz yıllıktı. Külliye cami, medrese, imaret, türbe, tabhâne, zâviye, çeşme ve hazîreden oluşuyordu; bugüne cami, ona bağlı kanat mekânları ve türbe ulaşmıştır. Caminin ince alçak kabartmalarla süslü mermer minberi dikkat çeker. Yapı 1821 ve 1863-64 onarımlarını belgeleyen kitâbeler taşır, 1939 depreminde zarar görmüş ve Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarılmıştır.
Okunamayanlar
Edhem Baba, babası Abdülvedûd Efendi, dedesi Şeyh Sun'ullah Buhârî, Şeyh Abdüllatîf Efendi, İmâmzâde Şeyh Nuh Efendi ve oğlu Sâbir Mehmed Efendi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Tekkenin Edhem Baba'dan sonraki yüzyıllardaki durumu da okunan kaynaklarda belirlenemedi.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 276–276. amasya.bel.tr
- Taylan Köken, "Selamet Hatun Türbesi / Amasya-Merkez-Pirinççi Mahallesi", Sosyo Denemeler, 2 Kasım 2013 (Abdülhalim Durma, Evliyalar Şehri Amasya, 2003; Rahime Özdoğan, Amasya'da Adak Yerleri ile İlgili Halk Anlatıları, 2006'ya dayanır).
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar
Diğer kaynaklar
- "Mehmed Paşa Külliyesi", TDV İslâm Ansiklopedisi.