AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İlyâs Fakîh-Mevlânâ Şücâeddîn

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 341 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalı Mehmed oğludur. Meşâhir-i ulemâdan tahsîl-i ulûm edib Amasya‘da ders-i âm ve bir müddet Halfet Gâzi müderrisi oldu. 645 sâlinden sonra vefât etdi. Meşâhir-i ulemâdan olup mahdûmu eş-Şeyh Bedreddîn Mahmûd [255] Çelebi’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalı Mehmed'in oğludur. Tanınmış bilginlerden ilim öğrenip Amasya'da herkese açık ders verdi ve bir süre Halfet Gâzi Medresesi'nde müderrislik yaptı. 645'ten [1247-48] sonra öldü. Ünlü bilginlerdendir; oğlu Şeyh Bedreddîn Mahmûd Çelebi'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • fakîh: İslâm hukuku bilgini
  • meşâhir-i ulemâ: ünlü bilginler
  • tahsîl-i ulûm: ilim öğrenme
  • ders-i âm: halka açık ders
  • müderris: medresede ders veren öğretmen

Halfet Gâzi Medresesi

Metindeki "Halfet Gâzi", bugün halk arasında Hilfet Gazi diye söylenen Halîfet Gazi'dir. Medrese, Amasya'nın Şamice mahallesinde Torumtay Sokağı üzerinde yer alır. Kitabesinden 606'da [1209-10] yapıldığı anlaşılır; bânisi Halîfet Gazi'nin 622 [1225] tarihli medrese vakfiyesi de elimizdedir. Halîfet Gazi, Dânişmendli emirlerindendi; beylik ortadan kalkınca Selçuklular'ın hizmetine girdi, 1222'de Amasya valisi oldu, sonra Erzurum valiliğine getirildi ve 1232'de Gürcülere karşı yapılan seferde şehit düşüp Amasya'daki türbesine gömüldü. Türbe medresenin doğusuna bitişiktir.

Medresenin güney duvarı ve doğu bölümü bugün kısmen ayaktadır. 1647 depreminden sonra Müderris Hasan Efendi yıkılan yerleri ahşap olarak onarmış, 1888'de Amasya müftüsü Hacı Osman Hilmi Efendi binayı baştan sona onartmıştır. Danişmendname'ye göre yapı kiliseden medreseye çevrilmiştir; Albert-Louis Gabriel de bu görüştedir. Metindeki tarih medresenin kuruluşuyla çelişmez: İlyâs Fakîh'in ölümü olarak verilen 645 [1247-48], medresenin kuruluşundan ve Halîfet Gazi'nin ölümünden sonraki bir yıldır.

İlyâs Fakîh'in kimliği, hocaları ve oğlu Bedreddîn Mahmûd Çelebi hakkında okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

7. Cilt içindekiler