AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İlyâs Bey-Hacızâde el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 341 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasya civârında medfûn Baba İlyâs Horasânî evlâdından el-Hâc Nevrûz Bey bin Şemseddîn Mahmûd et-Tuğrâî bin Baba İlyâs Horasânî mahdûmudur. 7l8’de Mısır’dan gelip Amasya’da yerleşti. Ammizâdesi el-Hâc Nureddîn Kutlu Beyle ümerâdan olup 745 hudûdunda vefât etdi. Amasya’da Hacı İlyâs Mahallesi bunun ikâmetgâhı idi. Mahdûmları Hamza, Hızır, Murâd Beylerdir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya yakınında gömülü olan Baba İlyâs-ı Horasânî'nin soyundan el-Hâc Nevrûz Bey'in oğludur. Nevrûz Bey, Şemseddîn Mahmûd et-Tuğrâî'nin, o da Baba İlyâs-ı Horasânî'nin oğludur. Nevrûz Bey 718'de [1318-19] Mısır'dan gelip Amasya'ya yerleşti. Amcasının oğlu el-Hâc Nûreddîn Kutlu Bey ile birlikte beylerden oldu ve 745 dolaylarında [1344-45] öldü. Amasya'daki Hacı İlyâs Mahallesi onun oturduğu yerdi. Oğulları Hamza, Hızır ve Murâd Beylerdir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • medfûn: gömülü
  • evlâd: çocuklar, soy
  • mahdûm: oğul
  • ammizâde: amcanın oğlu
  • ümerâ: beyler, emirler
  • hudûd: sınırlar; burada "dolaylarında"
  • ikâmetgâh: oturulan yer, konut

Baba İlyas ve Soyu

Baba İlyâs-ı Horasânî, 1240'taki Babaî isyanını yöneten Türkmen şeyhidir. Birinci Alâeddin Keykubad zamanında Amasya yakınındaki Çat köyüne (bugünkü İlyas) yerleşmiş, orada kurduğu zaviyede bir Vefâî şeyhi olarak çevredeki Türkmenler arasında öğretim vermiştir. İsyan 1240'ta Kefersud'da, onun halifesi Baba İshak tarafından başlatıldı; Baba İlyas ise Selçuklu kuvvetlerince Amasya'da kuşatılıp yakalandı ve idam edildi. Hareket bastırıldıktan sonra kurtulan müritleri Babaîlik adıyla anılan akımı oluşturdular.

Baba İlyas'ın soyundan gelenler arasında, Muhlis Paşa, Âşık Paşa ve Elvan Çelebi'nin adı anılır; Âşık Paşa'nın oğlu Elvan Çelebi'nin, Baba İlyas'ın soyundan ve aynı Vefâî çizgisinden olduğu belirtilir. Baba İlyas'ın zaviyesinden sonra Vefâîliğin en önemli merkezi Elvan Çelebi'nin zaviyesi olmuş, tarihçi Âşıkpaşazâde de bu soydan gelerek orada yaşamıştır. Hüsameddin'in andığı Şemseddîn Mahmûd et-Tuğrâî kolu bu kaynaklarda geçmez; bu yüzden metindeki soy bağı doğrulanamamıştır.

Nevrûz Bey'in Mısır'dan gelişi, Nûreddîn Kutlu Bey'le ilişkisi, Hacı İlyâs Mahallesi'nin kökeni ve bugünkü durumu hakkında okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Mahallenin Nevrûz Bey'le bağlantısı yalnız Hüsameddin'in kaydına dayanmaktadır.

Kaynakça

7. Cilt içindekiler