AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İlhâmî Hasan Çelebi-Cizyedârzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 340 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Amasya cizyedârı olan Mustafa Ağa’nın mahdûmudur. Meşâhir-i fuzalâdan “Küçük Hâce” demekle meşhûr Kadızâde Mehmed İlmî Efendi’den tahsîl-i maârif edib pederinin maiyyetinde cizye kâtibi, sonra dîvân kâtibi olduğu halde l078 senesi zilka’desinde vefât etdi. Sûret ve sîreti gâyet güzel, hat ve hâli mükemmel, şâir, maârif-âşinâ bir kâtip olduğunu Müderris “Abdî Efendi Tezkiresi”nde yazıyor. Mevlevîhâne şeyhi Hasan Kudsî Dede ile müşâare ve musâhabesi meşhûr idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Amasya cizyedârı (gayrimüslimlerden cizye vergisini toplayan görevli) Mustafa Ağa'nın oğludur. Tanınmış bilginlerden, "Küçük Hâce" diye bilinen Kadızâde Mehmed İlmî Efendi'den ilim öğrendi; babasının yanında cizye kâtibi, sonra divan kâtibi iken 1078 yılı zilkade ayında [1668] öldü. Yüzü de huyu da çok güzel, yazısı ve hâli kusursuz, şair ve bilgiye düşkün bir kâtip olduğunu Müderris "Abdî Efendi Tezkiresi"nde yazıyor. Mevlevîhâne şeyhi Hasan Kudsî Dede ile karşılıklı şiir söyleyip sohbet etmesi ünlüydü.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • cizyedâr: cizye vergisini toplayan görevli
  • mahdûm: oğul
  • tahsîl-i maârif: bilgi öğrenme, eğitim görme
  • dîvân kâtibi: devlet yazışmalarını ve kayıtlarını tutan yazman
  • zilka'de: Hicrî takvimin on birinci ayı
  • sûret ve sîret: dış görünüş ve huy
  • hat: yazı güzelliği
  • maârif-âşinâ: bilgiye ve ilme düşkün
  • müşâare: karşılıklı şiir söyleme
  • musâhabe: sohbet

Amasya'nın Şair Kâtibi

İlhâmî Hasan Çelebi, Hüsameddin'in Amasya Tarihi'nde adı geçen şairlerden biridir. Eseri inceleyen bir araştırmaya göre kitapta beş yüze yakın şair anılır, yaklaşık üç yüzü hakkında ayrıntılı bilgi verilir; kitap bu yönüyle bir şairler tezkiresi gibi de okunabilir. Aynı araştırma, yedinci ciltte yer alan şairler arasında "İlhâmî Hasan Çelebi-Cizyedârzâde"yi de sayar. Burada adı geçen "cizyedârzâde" lakabı, babasının mesleğinden gelir.

Metin, İlhâmî'ye ilişkin bilginin kaynağı olarak Müderris Abdî Efendi'nin Amasya şairlerini toplayan tezkiresini gösterir. Hüsameddin bu tezkireyi ve Şeyh Alizâde Hafız Ahmed Rüşdü Efendi'nin zeyl tezkiresini kitabının başlıca kaynakları arasında sayar ve iki eserden pek çok bilgiyi ve şiir örneğini aldığını belirtir. Abdî Efendi'yi "âlim, fâzıl, şair, talik hattı güzel, hattat, Amasya tarihçisi bir kişi" diye anan Hüsameddin, onun Amasya şairlerini ve şiirlerini toplayarak bir tezkire yazdığını, bunun bir nüshasının kendisinde bulunduğunu, ancak o nüshanın yandığını da kaydeder. Bu yüzden metindeki bilgi, bugün elde bulunmayan bir eserden Hüsameddin aracılığıyla bize ulaşmıştır.

İlhâmî'nin şiirleri, hocası Kadızâde Mehmed İlmî Efendi, babası Mustafa Ağa ve Hasan Kudsî Dede hakkında okunan başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

7. Cilt içindekiler