Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 286 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Köprülüdür. Enderûn Sarayı’nda Bostancılar Ocağı’na girip tedrîcen terakkî ederek Odabaşı, ba’dehû Hasekî oldu. 1058 senesi recebinde cülûs vak’asında azledilip taşra çıkarıldı. Buradan Hicâz’a gitdi.
Avdetde devr-i hidemât ederek Kapıcıbaşı, 1075 cemâdelûlâsında Silahdâr Ağası, 1077’de Sipahiler Ağası olup Sadr-ı a’zam Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa’yı gücendirdiğinden 1078’de azledilip Boğaz Hisarı’na gönderildi. Ba’dehû vefât etdi.
Köprülüdür. Enderun Sarayı'nda Bostancılar Ocağı'na girip yavaş yavaş yükselerek odabaşı, sonra haseki oldu. 1058 yılı Receb ayında [Ağustos 1648] padişahın tahta çıkışı olayında görevinden alınıp taşraya çıkarıldı. Oradan Hicaz'a gitti.
Dönüşünde görevleri sırayla yürüterek kapıcıbaşı, 1075 Cemâziyelevvel ayında silahdar ağası, 1077'de sipahiler ağası oldu; sadrazam Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa'yı gücendirdiği için 1078'de [1667-68] görevinden alınıp Boğaz Hisarı'na gönderildi. Sonra öldü.
Haseki sözcüğü saray teşkilatında çeşitli anlamlarda kullanılmıştır; kadın efendiler için de, askerî görevliler için de geçer. İshak Ağa'nın taşıdığı unvan, sarayın dış bölümünde hizmet gören Bostancı Ocağı'nın ileri gelen bir sınıfı olan bostancı hasekileridir. Bunlardan altmış kadarı padişahın maiyetinde bulunur, bir yere giderken ona eşlik ederdi. Sadrazamın sunduğu yazılı özetleri padişaha götüren haseki "vezir karakulağı" diye anılırdı. Padişahın gizli emirlerini taşra yöneticilerine ileten hasekiler de vardı. Okur yazar, iş bilir kişilerden seçilen bostancı hasekileri arasından yüksek görevlere, hatta sadrazamlığa yükselenler çıkmıştır. Hüsameddin İshak Ağa'nın Bostancılar Ocağı'na "Enderun Sarayı"nda girdiğini yazar; okunan kaynakta ise bostancı hasekileri sarayın dış (bîrun) bölümünde hizmet gören sınıf olarak anılır. Bu ayrımın nedeni belirlenemedi.
İshak Ağa'nın görevden alındığı olay, IV. Mehmed'in tahta çıkışıdır. Sultan İbrahim'in dengesiz davranışları üzerine büyükannesi Kösem Sultan, devlet adamları ve yeniçerilerin onayıyla 18 Receb 1058'de [8 Ağustos 1648] yedi yaşındaki IV. Mehmed tahta çıkarıldı. Padişahın küçüklüğü nedeniyle ilk sekiz yıl iktidar büyükannesi, annesi ve bunların yandaşları arasında paylaşıldı; ülke bu yıllarda karışıklıklar içinde kaldı. İshak Ağa'nın görevden alınmasının nedeni kaynaklarda belirtilmez; tarih bu karışık dönemin başlangıcına denk gelir.
İshak Ağa, 1077'de sipahiler ağası iken sadrazam Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa'yı gücendirdi. Fazıl Ahmed Paşa 1635-36'da Amasya'ya bağlı Köprü (Vezirköprü) kasabasında doğmuş, Köprülü Mehmed Paşa'nın oğludur; on beş yılı aşkın sadrazamlık yapmış, bu sürenin yaklaşık dokuz yılını cephelerde geçirmiştir. Fazıl Ahmed Paşa gençliğinde dokuz yıla yakın medresede müderrislik yapmıştı. Gücendirmenin nedeni kaynaklarda anılmaz. İshak Ağa da "Köprülü"dür; yani sadrazamla aynı yöredendir. İkisi arasında yakınlık ya da akrabalık bulunduğuna dair bir kayıt yoktur.
Kapıcıbaşılar, kapıcıların tayin, terfi ve emeklilik işlerini yürüten ikinci büyük amirlerdi. Divan ve padişah hizmetleri dışında beylerbeyi atamalarını tebliğ eder, vergi toplar, orduya erzak ve para götürürdü; dış hizmete genellikle sancak beyi, bazen eyalet valisi olarak çıkarlardı. Köprülü Mehmed Paşa'nın sadrazamlığı döneminde saray kapıcılarının sayısı azaltılmıştır. İshak Ağa'nın bu görevi hangi yıllarda yaptığı Hüsameddin'de belirtilmez.