Amasya a’yânından ve dergâh-ı âlî kapıcıbaşılarından Mehmed Bey bin Çelebi İsmâil Paşa’nın mahdûmudur. Zanalızâde es-Seyyid el-Hâc Ahmed Paşa’nın ağalarından olup sadâretinde kapıcıbaşı olarak devr-i hidemât etdi. 1175’de Amasya mübâyaacısı olup 1179’da vefât etdi.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
İsmâil Bey-Çelebi Paşazâde
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 316 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Amasya ileri gelenlerinden ve Saray kapıcıbaşılarından Mehmed Bey'in oğludur; Mehmed Bey de Çelebi İsmail Paşa'nın oğludur. Zanalızâde Seyyid Hacı Ahmed Paşa'nın ağalarından olup onun sadrazamlığında kapıcıbaşı olarak görev yaptı. 1175'te [1761-62] Amasya mübayaacısı (satın alma görevlisi) oldu ve 1179'da [1765-66] vefat etti.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- a'yân: bir yerin ileri gelenleri
- dergâh-ı âlî: padişah kapısı, saray
- kapıcıbaşı: saray kapıcılarının başı, sonraları rütbe olarak da verilen unvan
- mahdûm: oğul
- ağa: burada bir paşanın maiyetindeki görevli
- devr-i hidemât: görev yapma
- mübâyaacı: satın alma ve tedarik işine bakan görevli
Kapıcıbaşılık
Kapıcıbaşılar, Osmanlı sarayında kapı nöbetini ve törenlerdeki hizmetleri yürüten kapıcıların başı olan görevlilerdi. Kapıcıların atanma ve terfi işleri onlar tarafından yapılır, önemli fermanları ve gizli emirleri taşrada görevli vezirlere ve beylerbeyilere ulaştırırlardı; vergi toplama, orduya erzak ve para götürme, teftiş gibi işler de onlara verilebilirdi. Sayıları zamanla çok artmış, XVIII. yüzyılın ilk yarısında altmışa, yüzyıl sonlarında 150'ye ulaşmıştır. Son yüzyıllarda kapıcıbaşılık bir rütbe ya da pâye olarak da verilmeye başlanmış, bazı ayanlara bile tevcih edilmiştir. Hüsameddin'in Mehmed Bey'i hem "Amasya a'yânından" hem "dergâh-ı âlî kapıcıbaşılarından" sayması bu uygulamayla uyumludur; ancak metinden Mehmed Bey'in fiilen sarayda mı yoksa rütbe olarak mı bu unvanı taşıdığı anlaşılmaz.
Sadrazam
Mehmed Bey'in hizmetinde bulunduğu "Zanalızâde Ahmed Paşa"nın sadrazamlık tarihi metinde verilmez. Yazar başka bir maddede 1153'te [1740-41] sadrazam olarak Zanalızâde Ahmed Paşa'yı anar. Bu yıllarda sadrazam olan Şehlâ lakaplı Ahmed Paşa 22 Haziran 1740'tan 28 Nisan 1742'ye kadar görevde kalmıştır. Zanalızâde adının bu paşaya ait olup olmadığı doğrulanamadı.
Doğrulanamayanlar
Çelebi İsmail Paşa, Mehmed Bey'in oğlu İsmail Bey ve Amasya mübayaacılığı hakkında okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 316. amasya.bel.tr