Amasya‘nın Bozahâne Mahallesi eşrâfından İbadullah Câmii müceddidi el-Hâc Hâfız Mehmed Ağa bin el-Hâc Ahmed Ağa bin Sarac Mehmed Ağa’nın mahdûmudur. Tahsîl-i ulûm ederek bir müddet ders-i âm oldu.
Pederinin irtihâlinde İbadullah Câmii vakfı mütevellîsi ve meclis-i hâciyân ve a’yân a’zâsı olup 1178 senesi cumâdelâhiresinde vefât etdi. Ulemâdan ve a’yân-ı [169] memleketden bir zât idi. Oğulları es-Seyyid el-Hâc Ebûbekir, Abdulâhad, İbrâhim Efendilerdir. Es-Seyyid İbrâhim Efendizâde Süleyman Efendi ma’rûfdur. Diğer mahdûmu Abdulhalim Efendi’dir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'nın Bozahane Mahallesi ileri gelenlerinden, İbadullah Camii'ni yenileyen Hacı Hafız Mehmed Ağa'nın oğludur; Mehmed Ağa, Hacı Ahmed Ağa'nın, o da Saraç Mehmed Ağa'nın oğludur. İlim öğrenip bir süre herkese açık ders verdi.
Babasının ölümü üzerine İbadullah Camii vakfının mütevellisi oldu; hacılar meclisi ve ayan meclisi üyesiydi. 1178 yılı Cemaziyelahir ayında [1764-65] vefat etti. Âlimlerden ve memleketin ileri gelenlerinden biriydi. Oğulları Seyyid Hacı Ebubekir, Abdülahad ve İbrahim Efendilerdir. Seyyid İbrahim Efendi'nin oğlu Süleyman Efendi tanınmış biridir. Öteki oğlu Abdülhalim Efendi'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- eşrâf: ileri gelenler, soylu ve itibarlı kişiler
- müceddid: yenileyen, onartan
- mahdûm: oğul
- ders-i âm: halka açık ders okutan âlim
- mütevellî: vakfın işlerini yöneten kişi
- meclis-i hâciyân: hacı olmuş kişilerin meclisi
- a'yân-ı memleket: memleketin ileri gelenleri
- ma'rûf: tanınmış
Bozahane Mahallesi ve İbadullah Adı
Bozahane, 1256 [1840] tarihli Amasya nüfus defterinde kayıtlı mahalleler arasındadır. Amasya'daki ticaret yapılarını ve pazarları anlatan bir çalışma, XVI. yüzyılın başında Bozahane Mahallesi'nde "İbadullah" denilen bir pazarın bulunduğunu belirtir. Caminin adının bu pazarla ilişkisi okunan kaynakta kurulmaz; yalnız aynı mahallede aynı adın geçtiği not edilebilir. Hacı Hafız Mehmed Ağa'nın camiyi yenilettiği tarih ve caminin bugünkü durumu hakkında bilgiye rastlanmadı.
Ayan Sınıfı
Ayan, taşrada sosyal ve ekonomik imtiyaz elde eden, devlete ait bazı işleri yürüten nüfuzlu kişilere verilen ad olup ilmiye, seyfiye, tüccar ve esnaf zümrelerinden kimseleri kapsar; XVIII. yüzyılda güç kazanmışlardır. Hüsameddin'in İsmail Efendi için "ulemâdan ve a'yân-ı memleketden" demesi bu tanıma uyar. "Meclis-i hâciyân"ın Amasya'daki işleyişi okunan kaynaklarda doğrulanamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 315. amasya.bel.tr
- "H.1256 (1840) Tarihli Amasya Nüfus Defteri ile H.1260-1261 (1844-1845) Tarihli Amasya Temettuat Defterlerinin Karşılaştırmalı Değerlendirilmesi", Studies of the Ottoman Domain, c. 6, sayı 11 (Ağustos 2016).
Akademik çalışmalar
- Selim Özcan, "Amasya'da Sancak Beyliği Yapan Şehzadeler Döneminde Amasya Şehri", Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sayı 5.
Diğer kaynaklar