AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İsmâil Bey-Çûçû Paşazâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 316 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalı vüzerâdan Çûçû Mustafa Paşazâde el-Hâc Halil Bey’in mahdûmudur. Züamâdan olup muhârebelerde isbât-ı liyâkat ederek 1174 tarihinden i’tibâren birkaç defa Amasya Alaybeyi olup 1182’de vefât etdi. Diğer züamâdan Kuloğlu İsmâil Bey bin Mustafa Bey de Amasya alaybeyi olup 1183’de Rus muhârebesinde rihlet etdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalı vezirlerden Çûçû Mustafa Paşazâde Hacı Halil Bey'in oğludur. Zeâmet sahiplerinden olup savaşlarda yeterliliğini göstererek 1174 [1760-61] tarihinden itibaren birkaç kez Amasya alaybeyi oldu ve 1182'de [1768-69] vefat etti. Öteki zeâmet sahiplerinden Kuloğlu İsmâil Bey bin Mustafa Bey de Amasya alaybeyi olup 1183'te [1769-70] Rus savaşında vefat etti.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • vüzerâ: vezirler
  • mahdûm: oğul
  • züamâ: zeâmet sahipleri (büyük askerî dirlik sahipleri)
  • isbât-ı liyâkat: yeterliliğini, değerini kanıtlama
  • muhârebe: savaş
  • alaybeyi: sancağın askerî birliğinin (alayın) başındaki bey
  • rihlet etmek: ölmek, bu dünyadan göçmek

İki İsmâil Bey

Madde, başlıkta anılan Çûçû Paşazâde İsmâil Bey ile aynı sınıftan gelen ikinci bir beyi, Kuloğlu İsmâil Bey'i birlikte ele alır. İkisi de zeâmet sahibi olarak anılır ve ikisi de Amasya alaybeyliği yapmıştır. Hüsameddin'in verdiği ölüm yılları, 1768'de başlayan Osmanlı-Rus savaşının ilk yıllarına rastlar; yazar Kuloğlu İsmâil Bey'in ölümünü açıkça bu savaşa bağlar.

Aynı Yıllarda Amasya Sancağı

Yücel Özkaya'nın Canikli Ali Paşa üzerine makalesine göre Amasya sancağı 1 Haziran 1772'de Canikli Ali Bey'e malikâne olarak verildi. Sancak o güne kadar Karaman Valisi Vezir Osman Paşazâde Derviş Paşa'nın rütbesi olarak anılıyordu. Verilme gerekçeleri arasında bölgedeki kapısız levendin saldırılarının önlenmesi, yolların güvenliği ve Karadeniz'den Rusya yönüne gidiş gelişin gözetilmesi sayılır. Maddedeki iki bey bu düzenlemeden önce, 1182 ve 1183 yıllarında, yani 1768-70 arasında ölmüştür.

Başka kaynaklarda Çûçû Mustafa Paşazâde Hacı Halil Bey'e, oğlu İsmâil Bey'e ya da Kuloğlu İsmâil Bey'e dair bilgiye rastlanmadı. Amasya alaybeyleri hakkında bu iki kaydın ötesine geçen bir kaynak da bulunamadı.

Kaynakça

7. Cilt içindekiler