AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İsmâil Efendi-Hacıköylüzâde el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 316 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasya ulemâsından Hacıköylü el-Hâc Halil Efendi’nin mahdûmudur. Ulemâdan Müftüzâde şeyhül-imâre el-Hâc Mehmed Efendi’nin şâkirdân-ı irfânından olup ders-i âm oldu. Hayli müddet tedrîs-i ulûm edib Fethiye Câmii kürsü şeyhi olduğu halde 1191 senesi cumâdelâhiresinin yirmisinde vefât etdi. Âlim, fakîh, vâiz bir zât idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya âlimlerinden Hacıköylü Hacı Halil Efendi'nin oğludur. Âlimlerden Müftüzâde şeyhülimâre Hacı Mehmed Efendi'nin öğrencilerinden olup herkese açık ders verir hâle geldi. Epeyce bir süre ilimler okutup Fethiye Camii kürsü şeyhi olduğu hâlde 1191 senesi cemâziyelâhirinin yirmisinde [1777-78] vefat etti. Âlim, fıkıh bilgini ve vaiz bir zattı.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • ulemâ: âlimler
  • şâkirdân-ı irfân: bilgi öğrencileri, talebeler
  • ders-i âm: herkese açık ders veren, bu yetkiyi almış âlim
  • tedrîs-i ulûm: ilimleri okutma
  • kürsü şeyhi: camide kürsüde ders ve vaaz veren görevli
  • fakîh: fıkıh bilgini
  • vâiz: öğüt veren, vaaz eden

Hacıköy ve Hacıköylüler

"Hacıköylü" nisbesi, bugün Gümüşhacıköy ilçesini oluşturan iki yerleşmeden biri olan Hacıköy'e işaret ediyor olabilir; metin bunu açıkça söylemez. Hacıköy'ün antik dönemden Geç Antik Çağ'a kadar kesintisiz yerleşime sahne olduğu, Roma döneminde Diakopene adıyla tarıma dayalı zengin bir bölgenin kasabası işlevi gördüğü yüzey araştırmalarıyla anlaşılmıştır.

Fethiye Camii

İsmâil Efendi'nin kürsü şeyhi olduğu Fethiye Camii, Amasya'nın günümüze ulaşan eski yapılarındandır. Eski bir Bizans kilisesinden camiye çevrilmiştir; kilisenin 7. yüzyılda Bizans İmparatoru Phokas'ın kızı Helena'nın emriyle yapıldığına inanılır, Danişmendliler döneminde Amasya valisi Fetih Gazi tarafından camiye dönüştürüldüğü ve bu yüzden Fethiye adıyla anıldığı aktarılır. Minaresi aslında yoktu; 1883'te İncezâde Hacı Mehmed eklemiştir. Cami 1956'da onarılıp yeniden açılmış, en son 2006'da Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilmiştir. Kilisenin özgün yapısından az şey kaldığı ve duvarlar sıvanıp beyaza boyandığı için kilise döneminin özelliklerini belirlemek mümkün olmamıştır.

Müftüzâde Hacı Mehmed Efendi'ye ve Hacıköylü Hacı Halil Efendi'ye dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. İsmâil Efendi'nin kürsü şeyhliği de başka bir kayıtla doğrulanamadı.

Kaynakça

7. Cilt içindekiler