Amasya mahkemesi başkâtibi el-Hâc Mehmed Efendi bin Hâfız Ahmed Efendi bin Fazlullah Efendi’nin mahdûmudur. Tahsîl-i ilim ve ma’rifet ederek pederinin hayâtında mukâtaât iltizâm ederek kesb-i yesâr etdi.
Ba’dehû nevâhî niyâbetlerinde bulunup 1156’da mahkeme kâtibi oldu. Gümüşlü Kâtib Mehmed Efendi ile birkaç defa halef ve selef olup 1171’de yine mahkeme kâtibi, 1173 senesi gurre-i muharreminde Kadı eş-Şeyh Mehmed Efendi tarafından Amasya nâibi oldu.
1174 senesi cumâdelâhire gurresinde niyâbetden infisâl edib kitâbetde kaldı. 1176 senesi zilhiccesinde irtihâl etdi. Ulûm-ı şer’iyye ve fıkıh ve usûle vâkıf [168] ta’lik-nüvîs, nâfizü’l-kelim idi. Mahdûmları es-Seyyid Feyzullah, Ahmed, Abdülfettah, Zekeriya Efendilerdir.¹²⁵
Günümüz Türkçesiyle
Amasya mahkemesi başkâtibi Hacı Mehmed Efendi'nin oğludur; Mehmed Efendi, Hafız Ahmed Efendi'nin, o da Fazlullah Efendi'nin oğludur. İlim ve bilgi öğrendi; babasının sağlığında mukataa iltizamı (devlet gelirlerinin ihaleyle işletilmesi) yaparak servet kazandı.
Sonra çevre bucakların naipliklerinde bulundu, 1156'da [1743-44] mahkeme kâtibi oldu. Gümüşlü Kâtip Mehmed Efendi ile birkaç kez birbirinin yerine geçti; 1171'de [1757-58] yine mahkeme kâtibi, 1173 yılı Muharrem ayının başında [1759] Kadı Şeyh Mehmed Efendi tarafından Amasya naibi oldu.
1174 yılı Cemaziyelahir ayının başında [1761] naiplikten ayrılıp kâtiplikte kaldı. 1176 yılı Zilhicce ayında [1763] vefat etti. Dinî ilimleri, fıkhı ve usulü bilen, ta'lik yazıyı güzel yazan, sözü geçen bir kişiydi. Oğulları Seyyid Feyzullah, Ahmed, Abdülfettah ve Zekeriya Efendilerdir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mukâtaât iltizâm etmek: devlete ait bir gelir kaynağını belli bir bedelle üstlenip işletmek
- kesb-i yesâr: servet kazanma
- nevâhî niyâbetleri: çevre bucaklarda kadı vekilliği
- halef ve selef: biri ötekinin yerine geçme
- gurre: ayın ilk günü
- infisâl: görevden ayrılma
- kitâbet: kâtiplik
- ta'lik-nüvîs: ta'lik yazı yazan
- nâfizü'l-kelim: sözü geçen, sözü dinlenen
- tevliyet: mütevelliliği
Dipnottaki Vakıf Kaydı
Kitabın dipnotuna göre bu İsmail Efendi Dursun Bey Vakfı'nın mütevellisi olduğundan, mütevelliklik oğullarına verilmiştir. Zekeriya Efendi 1210'da [1795-96] vefat edince tevliyet hissesi kardeşlerine geçmiştir. Vakfın kuruluşu, Dursun Bey'in kimliği ve vakfa bağlı yapılar hakkında okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Doğrulanamayanlar
Fazlızâde ailesi, Gümüşlü Kâtip Mehmed Efendi, Kadı Şeyh Mehmed Efendi ve 1173'teki Amasya naipliği hakkında okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 315. amasya.bel.tr